Καρυά : Ο Θρυλικός Παπα-Στάθης

BY FTELIATIS | ΟΚΤΩΒΡΊΟΥ 24, 2009 · 1:45 ΠΜ

O θρυλικός Λευκαδίτης αγωνιστής κομμουνιστής παπα-Στάθης Κτενάς

Παπα-Στάθης Κτενάς

Φλάμπουρα ράσα ολόφλογα στον άμβωνα ανεμίζουν ξεσπάθωσαν οι αρχάγγελοι κι οι τρούλοι αντιβουίζουν. Μπρος στ’ άγιο βήμα κι ο Χριστός άφησε το Βαγγέλιο και μαχητής κατέβηκε κρατώντας το φραγγέλιο… Κώστας Καλατζής (Θεσσαλός)

Ο θρυλικός παπα-Στάθης Κτενάς αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην υπόθεση του λαού. Θυμίζει τις ιστορικές μορφές των αγωνιστών κληρικών του ’21. Έδωσε μέσα από τις γραμμές του κομμουνιστικού κόμματος Ελλάδας το παρών σ’ όλους τους αγώνες του λαϊκού κινήματος. Ο Στάθης Κτενάς γεννήθηκε το 1898 στο χωριό Καρυά Λευκάδας. Κατάγονταν από αγροτική οικογένεια και ακολούθησε τον ιερατικό κλάδο. Όμως γρήγορα η αγάπη του για τους ανθρώπους και τη φτωχή αγροτιά της Λευκάδας θα τον αναδείξει σε ηγετική μορφή του αγροτικού κινήματος του νησιού μας.

Έτσι, παράλληλα με τα ιερατικά του καθήκοντα θα βρεθεί το 1935 στην ηγεσία της Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Λευκάδας (Τ.Α.Ο.Λ. – Ταμείο Αμύνης Οινοπαραγωγών Λευκάδας) και επικεφαλής του ειρηνικού αγροτικού συλλαλητηρίου που κατάληξε, μετά από άνανδρη επίθεση των κυβερνητικών δυνάμεων, στο σκοτωμό δύο αγροτών διαδηλωτών, στον τραυματισμό 100 ατόμων και στη σύλληψη του παπα-Στάθη και άλλων πρωτοπόρων αγωνιστών του αγροτικού κινήματος σαν πρωταιτίων «αναρχικών επεισοδίων».

Στην έξοδο των φυλακών Λευκάδας το 1935. Πρωτοπόροι αγωνιστές του αγροτικού κινήματος της Λευκάδας, που φυλακίστηκαν για τη συνεταιριστική τους δράση. Από αριστερά καθισμένοι οι: Ξενοφώντας Κούρτης, ο ηρωϊκός παπα-Στάθης και ο Κώστας Λιβιτσάνος. Όρθιοι οι: Θεοδόσης Λιβιτσάνος και ο Λεωνίδας Φίλιππας (Πηγή: Πανταζής Ν. Παπαδάτος, Ήρωες και Μάρτυρες της Λευκάδας, Αθήνα 1982).

Το εαμικό κίνημα αργότερα θα βρει μετά από πλούσια δραστηριότητα τον παπα-Στάθη ώριμο να αγωνιστεί για πιο ολοκληρωμένα ιδανικά. Υπήρξε καθοδηγητής του ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και αντάρτης του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός). Η πατρίδα του Λευκάδα τον τιμά εκλέγοντάς τον εθνοσύμβουλο της ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) όπου συμμετείχε στις εργασίες της μαζί με τους Μητροπολίτες Κοζάνης Ιωακείμ και Ηλείας Αντώνιο. Παράλληλα οργανώνεται στο ΚΚΕ. Το 1945 φυλακίζεται και επί 12 χρόνια σέρνεται από κάτεργο σε κάτεργο. Οι κακουχίες, οι βασανισμοί, οι στερήσεις και ο χρόνος υποσκάπτουν την υγεία του και αποφυλακίζεται λόγω ανηκέστου βλάβης της υγείας του. Δύο χρόνια πριν η Μητρόπολη της Λευκάδας είχε προχωρήσει στον αποσχηματισμό και την καθαίρεσή του.

Τα ράσα στον αγώνα. Οι τρεις εθνοσύμβουλοι της ΠΕΕΑ. Από αριστερά: Κοζάνης Ιωακείμ, Ηλείας Αντώνιος και παπα-Στάθης Κτενάς (Πηγή: Λεύκωμα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ αφιερωμένο στα 60χρονα του Κόμματος, Αθήνα 1978)

Ο παπα-Στάθης μόλις ξαναβρίσκεται στη Λευκάδα, ρίχνεται ξανά στον αγώνα μέσα από τις γραμμές της ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά), παλεύοντας πρωτοπόρα για ειρήνη, δημοκρατία, αμνηστία και εθνική δημοκρατική αλλαγή.

Ο παπα-Στάθης στο Τιμητικό Προεδρείο στην εναρκτήρια πανηγυρική Συνεδρίαση του 10ου Συνεδρίου του ΚΚΕ, που ήταν το πρώτο νόμιμο Συνέδριο έπειτα από 27 ολόκληρα χρόνια παρανομίας (Μάης 1978)

Το 1967 οι στρατοκράτες της 21ης Απρίλη τον συλλαμβάνουν και ξαναβρίσκεται στα κολαστήρια της Γιούρας. Μετά από δύο χρόνια αφήνεται ελεύθερος από το Λακκί της Λέρου και ξαναγυρίζει στο χωριό του, στην Καρυά της Λευκάδας, το 1971. Εκεί συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία του η πρώτη παράνομη οργάνωση του ΚΚΕ στη Λευκάδα. Η 7μελή επιτροπή Λευκάδας του ΚΚΕ απαρτίζονταν τότε από τους: Γιώργο Βρεττό (Τσιρίμπας), Κώστα Κολυβά (Μπερδεμπές), Αντώνη Μήτσουρα, Στάθη Καράμπαλη, Φάνη Λογοθέτη (Μπαλωμένος), Νίκο Καρέλη και παπα-Στάθη Κτενά.

Η μεγάλη και φλογερή καρδιά του παπα-Στάθη Κτενά έπαψε να χτυπά το Σάββατο 7 Μάρτη 1981. Η κηδεία του αγωνιστή έγινε στην Καρυά της Λευκάδας. Τον νεκρό είχαν αποχαιρετήσει τότε ο τέως βουλευτής της ΕΔΑ γιατρός Ξενοφώντας Γρηγόρης, ο Γιώργος Βρεττός γραμματέας της ΝΕ Λευκάδας του ΚΚΕ, ο Γιώργος Σταματέλος από το ΝΣ της ΚΝΕ και ο γραμματέας της ΚΟΒ Καρυάς Φώντας Κατωπόδης. Στην κηδεία του παραβρέθηκαν εκατοντάδες σύντροφοι και συναγωνιστές του ενώ στεφάνια κατάθεσαν μεταξύ άλλων ο Αντώνης Αμπατιέλος, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, ο Στάθης Βαμβέτσος, γραμματέας της ΕΠ Ηπείρου-Κέρκυρας-Λευκάδας κ.ά.

BY FTELIATIS | 

=====================================================
Σημ.: Τα βιογραφικά στοιχεία του παπα-Στάθη Κτενά τα πήραμε από την εφημερίδα «Ριζοσπάστης» (Φύλλο της 11ης Μάρτη 1981).

ΛΕΥΚΑΔΙΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: "Ζήτω η Ελλάς. Ζήτω η Ελευθερία" Φώναξε η η Πρωθυπουργός της Αυστραλίας

ΛΕΥΚΑΔΙΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: "Ζήτω η Ελλάς. Ζήτω η Ελευθερία"  Το Συγκινητικό Μήνυμα της Αυστραλής για την Εθνεγερσία των Ελλήνων Με την ευκαιρία της Εθνικής Επετείου της 25ης Μαρτίου 1821,

Κυριακή, 24 Μαρτίου 2013

"Ζήτω η Ελλάς. Ζήτω η Ελευθερία" Φώναξε η Πρωθυπουργός της Αυστραλίας

  
Το Συγκινητικό Μήνυμα της Αυστραλής για την Εθνεγερσία των Ελλήνων
Με την ευκαιρία της Εθνικής Επετείου της 25ης Μαρτίου 1821, η πρωθυπουργός της Αυστραλίας Τζούλια Γκίλαρντ, απηύθυνε μήνυμα προς την ομογένεια. Συγκεκριμένα αναφέρει σε αυτό :

«Σήμερα τιμούμε τον ηρωισμό και την αυτοθυσία εκείνων που πολέμησαν για την ανεξαρτησία της Ελλάδας, καθώς επίσης και όλους εκείνους που εργάστηκαν τόσο σκληρά για να ανασυγκροτήσουν την Ελλάδα, ως χώρα η οποία αντιστάθηκε σε πάρα πολλές προκλήσεις, χωρίς να πτοηθεί ποτέ το ηθικό της.

Τώρα, το 2013, είναι γεγονός ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει ακόμη δύσκολες καταστάσεις, είμαι βέβαιη όμως ότι η περηφάνια των Ελλήνων και η στωικότητά τους θα οδηγήσει τη χώρα σε καλύτερες μέρες μελλοντικά.

Ως ηγέτιδα της Αυστραλίας, αναγνωρίζω με ευγνωμοσύνη την προσφορά των Ελλήνων μεταναστών, οι οποίοι συνέβαλαν σε τόσο μεγάλο βαθμό στην αλλαγή και ζωντάνια αυτής της χώρας που όλοι αγαπάμε. Το σχήμα της σύγχρονης Αυστραλίας, θα ήταν ανύπαρκτο χωρίς την συνεισφορά των Ελλήνων. Είμαστε ένα καλύτερο, πλουσιότερο έθνος εξαιτίας της δικής σας προσφοράς.

Γιορτάζω, λοιπόν, μαζί σας τους στενούς δεσμούς φιλίας μεταξύ Αυστραλίας και Ελλάδας. Είμαστε φίλοι σε περιόδους ειρήνης και πολέμου, σε καλούς και χαλεπούς καιρούς. Μοιραζόμαστε την ίδια ιστορία και την ίδια αλληλοεκτίμηση. Τίποτε δε μπορεί να αλλοιώσει το πνεύμα της καλής θέλησης που μας δένει τόσο στενά.

Εκ μέρους του έθνους μας, απευθύνω τις θερμότερες ευχές στην κυβέρνηση και το λαό της Ελλάδας, στην ελληνοαυστραλιανή κοινωνία και στην ελληνική διασπορά απανταχού της γης για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου.

Ζήτω η Ελλάς – Ζήτω η Ελευθερία!».

Φώτο  Ρεπορτάζ    Διονύσιος   Κούρτης

Φλογαΐτης Ν. Θεόδωρος

Φλογαΐτης Ν. Θεόδωρος (Ναύπλιο 1840 ή 1848 – Αθήνα 1905)

Νοεμβρίου 23, 2010 από Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

Φλογαΐτης  Ν. Θεόδωρος (Ναύπλιο 1840 ή 1848 – Αθήνα 1905)

---

Φλογαΐτης Θεόδωρος

Νομομαθής πολιτικός και δημοσιογράφος. Ο πατέρας τουΝικόλαος Φλογαΐτης ζούσε στην Οδησσό, ήταν νομομαθής, γλωσσομαθής, μέλος της Φιλικής Εταιρείας και αγωνιστής του ’21. ΕπίΚαποδίστρια υπηρέτησε ως πρόεδρος των πρωτοδικών και Αρεοπαγίτης μέχρι το 1844. Κατόπιν έγινε πρόεδρος των εφετών στο Ναύπλιο έως το 1862. ΟΘεόδωρος Φλογαΐτης γεννήθηκε στοΝαύπλιο κι εκεί πέρασε τα νεανικά του χρόνια. «Δεν είχε ακόμα ενηλικιωθεί όταν αγωνιζόταν με τ’ όπλο στο χέρι και με την πέννα από τις στήλες του «Συνταγματικού Έλληνα» όπου διερμήνευε τις αρχές της επανάστασης του 1862.

Κατά την πολιορκία του Ναυπλίου από τις κυβερνητικές δυνάμεις, γράφει η Ιστορία του Ελλ. Έθνους, το ηθικό των επαναστατών ήταν ακμαίο. Πολύ συντελούσαν σ’ αυτό τα άρθρα που δημοσιεύονταν στην εφημερίδα «Συνταγματικός Έλλην» που είχε διευθυντή τον Θ. Φλογαΐτη, καθώς και οι φλογεροί λόγοι του πρωτοδίκη Π. Μαυρομιχάλη, που παρακινούσαν το λαό να συνεχίσει την άμυνα με όλη του τη δύναμη.

Μετά την μεταπολίτευση πήρε πτυχίο Νομικής και για ένα χρονικό διάστημα ασκούσε το επάγγελμα του δικηγόρου στην Χαλκίδα. Έγινε υφηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και ήρθε κι εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, αλλά πολιτεύονταν στη Χαλκίδα. Το 1879 εξελέγη βουλευτής Χαλκίδας. Ήταν πολιτικός αντίπαλος του Κουμουνδούρου. Το 1890 εξελέγη βουλευτής Ευβοίας.

Ο Φλογαΐτης αρθρογραφούσε. Με την πέννα του υπερασπίζονταν την ελευθερία του «προσώπου», της θρησκευτικής συνείδησης και του πολιτικού φρονήματος. Σ’ άλλο άρθρο του που το έγραψε τον Αύγουστο του 1900, αλλά δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό του στην Ποι­κίλη Στοά του 1912 (σελ. 143-5) γράφει για «Το καθήκον της Ελληνικής Πολιτείας προς τας εργατικάς τάξεις».

Επί Τρικούπη εξελέγη μέλος της επί του προϋπολογισμού επιτροπής. Ο Φλογαΐτης «δια πολυφύλλου εκθέσε­ως κατεδείκνυε το βάραθρον προς ο εφερόμεθα, προϊδών και προϊπών την επικειμένην χρεωκοπίαν». Προταθεί για καθηγητής Πανεπιστημίου αλλά αυτός προτίμησε την δημοσιογραφία.

Έργα του: «Δικαστικός νόμος της Ελλάδος», «Οδηγός δημοσίων και δημοτικών υπαλλήλων» (1890), «Ναυτικόν Δίκαιον» (1893), «Πολιτική Δικονομία» (1894), «Εγχειρίδιον Συνταγματικού Δικαίου» (1895), «Λεξικόν της Νομικής» (1900). Πέθανε στην Αθήνα το 1905.

  

Πηγές 

---

• Κούλα Ξηραδάκη, «Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου», τρίτη έκδοση, Αθήνα, χχ.
• Κωνσταντίνου Φ. Σκόκου, «Εθνικόν Ημερολόγιον του έτους 1910», Εν Αθήναις, 1910.
• Μαρίνου Βρετού, « Εθνικόν ημερολόγιον», Εν Αθήναις, 1866.

 από Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού

40 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΦΙΛΙΠΠΑ-ΠΑΝΑΓΟΥ του Ηλία Γεωργάκη

                                               

40 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΦΙΛΙΠΠΑ-ΠΑΝΑΓΟΥ

του Ηλία Γεωργάκη

Εφέτος(2013) συμπληρώνονται 40 χρόνια απο το θάνατο του Λευκαδίτη συγγραφέα και δημοσιογράφου Σπύρου Φίλιππα-Πανάγου. Το κειμενο που ακολουθεί ήταν η ομιλία μου στην εκδήλωση που οργάνωσε, στην Αθήνα το 2006, η Εταιρεία Λευκαδικων Μελετών για Λευκαδίτες δημοσιογράφους που δεν βρίσκονται πια ανάμεσα μας:

Το σίγουρο είναι οτι ο τιμώμενος ποιητής και δημοσιογράφος δεν θα μπορούσε να εκφραστεί στη σύγχρονη εποχή όπου κυριαρχεί ο φθόνος, η ανασφάλεια και η υποκρισία. Σε μια εποχή που επιβραβεύεται η αμάθεια και η ημιμάθεια, όπου επιβιώνουν οι 'κολλητοί' και τα λαμόγια και χειροκροτούνται τα τηλεοπτικά ψώνια. Κι΄αυτο γιατί ο Σπύρος Φιλιππας Παναγος ήταν ένας ευαίσθητος και αληθινός χαρακτήρας, έντιμος, αυθεντικός, ατόφιος, καθαρός όπως τα βότσαλα στη Γύρα. Ήταν πρώτα φίλος και μετά πατέρας. Είχε προμετωπίδα το συμφέρον της Λευκάδας. Για τη Λευκάδα γεννήθηκε, έζησε, πικράθηκε, πάλεψε, έγραψε. Για τη Λευκάδα που τώρα τον κοιμίζει στην φιλόξενη αγκαλιά της .

Ο ποιητής έζησε το πόλεμο του 1940 αλλά και τον εμφύλιο, τις στερήσεις, τη φτώχεια και τις κακουχίες. Κι εδώ επιτρέψτε μου να επισημάνω το φαινόμενο της κοινωνικοπολιτιστικης υπέρβασης της Λευκάδας κατά τη δεκαετία του 1950. Αναφερόμαστε λίγα χρόνια μετά τη λήξη του εμφυλίου αλλά και μετά το μεγάλο σεισμό του 1948 που έπληξε το νησί. Αβεβαιότητα, ρευστότητα, αγώνας για επιβίωση, μετανάστευση αλλά και αναζήτηση της χαμένης ταυτότητας συνέθεταν ένα θολό τοπίο. Η μικρή Λευκάδα βρήκε την ταυτότητα της στον πολιτισμό. Παρά τη φτώχεια και την εσωστρέφεια της επαρχίας. Η ιστορική 'Φιλαρμονική' με τις μοναδικές συναυλίες της. Ο μουσικοφιλογικός όμιλος 'Ορφέας' με τη χορωδία και τη μαντολινάτα με τον Νίκο Θάνο-Μορίνα αλλά και την Αγνή Μπάλτσα. Το παράρτημα του Εθνικού Ωδείου με την αείμνηστη φιλόλογο Νιτσα Παπαδάκη-Σταυρακα και τον βιρτουόζο βιολιστή Φώτη Βλάχο που προσφυώς του δόθηκε το προσωνύμιο 'Παγκανίνι'. Και φυσικά υπήρχαν στην κορύφωση τους οι περίφημες Γιορτές Λόγου και Τέχνης και στη συνέχεια το διεθνές φολκλορικό φεστιβάλ με τις οποίες η μικρή Λευκάδα έδωσε στο πανελλήνιο μαθήματα πολιτισμού. Φιλολογικά πρωινά και συναυλίες στο θρυλικό 'Πανθεον ' αλλά και στην κεντρική πλατεία. Μια έντονη πολιτιστική και πνευματική κίνηση που κανείς δεν θα μπορούσε να διανοηθεί οτι θα ανατπυσόνταν σε ένα φτωχό νησί-τον μικρότερο νομό της χώρας- μέσα σε τόσα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Ο εθελοντισμός και η συλλογικότητα ήταν αναπόσπαστα κομμάτια αυτής της εποχής. Και ο Σπύρος Φιλιππας-Πανάγος ήταν ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της.

Γεννήθηκε το 1906 στη Λευκάδα. Ήταν γιος του γιατρού και πολιτευτή Πέτρου Φίλιππα-Παναγου, πρωτεργάτη της συνεταιριστικής ιδέας στο νησί και ιδρυτή του ΤΑΟΛ. Από μικρός έδειξε την κλίση του στην λογοτεχνία και τη δημοσιογραφία. Αποφοιτώντας από το γυμνάσιο Λευκάδας γράφθηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών χωρίς ωστόσο να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Η ποίηση -και ιδίως το σονέτο-ήταν η μεγάλη του αγάπη. Τύπωσε τις ποιητικές συλλογές ' Ελεύθερη Ψυχή' το 1945, 'Απ΄τον πόνο και πέρα' το 1948, 'Σονέτα' το 1953. Επιλογή από το ποιητικό του έργο είναι το βιβλίο του 'Νικημένοι Πόνοι΄το οποίο εκδόθηκε το 1964. Επίσης το 1969 κυκλοφόρησε τη συλλογή με τοπικά ανέκδοτα με τίτλο 'Λευκαδίτικο Γέλιο'. Ασχολήθηκε και με το θέατρο. Έγραψε το 1948 'Έχει πατρίδα ο έρωτας; '' καθώς και την επιθεώρηση 'Σεισμός και Ανοικοδόμηση' την ίδια χρονιά. Ο 'Σεισμός κι΄Ανοικοδομηση' ανέβηκε στο 'Πάνθεον' και είχε τεράστια επιτυχία αφού με χιουμοριστικό τρόπο αφηγούνταν τα δεινά που άφησε στο διάβα του ο εγκέλαδος. Κι αυτή ήταν η ιδιαιτερότητα των μπρανέλων. Το χιούμορ, ο αυτοσαρκασμός, η διαφορετική προσέγγιση της ζωής, ο ιδιόρρυθμος τρόπος σκέψης. ''Η Λευκάς κύριε έχει 25000 ηθοποιούς'' απάντησε κάποτε στον Φρεντι Γερμανό όταν αυτός είχε μείνει έκπληκτος με το Λευκαδίτικο πνεύμα. Παράλληλα ο Σπύρος Φιλιππας-Πανάγος υπήρξε εκδότης και διευθυντής τοπικών εφημερίδων. Το 1935 τον συναντάμε στη 'ΦΩΝΗ' δισέλιδη σε μεγάλο σχήμα. Το 1952 εκδίδει την 'ΦΩΝΗ της ΛΕΥΚΑΔΑΣ'.

Η αγάπη στη Λευκάδα ήταν μοναδική. Διετέλεσε έπαρχος, πρόεδρος της Λιμενικής Επιτροπής, πρόεδρος στον Όρφέα' αλλά και στη Φιλαρμονική', πρόεδρος δημοτικού συμβουλίου αλλά και υποψήφιος δήμαρχος. Από το γάμο του με την Κατερίνα Σκυριανού απέκτησε 4 παιδιά. Ανάμεσα τους και ο αείμνηστος ζωγράφος Πέτρος Φιλιππας-Πανάγος του οποίου οι ακουαρέλες με Λευκαδίτικα τοπία είναι άξιες θαυμασμού. Αλλά και ο φίλος κιθαρίστας Μιχάλης, που τον ακούμε τα καλοκαιρινά μας βράδια στην ταβέρνα του 'Ρεγάντου' στη Λευκάδα. Ήταν ένα σπάνιο ταλέντο. Και χαρακτηριστικός τύπος της παλιάς Λευκάδας Η ποίηση αποτέλεσε την ουσιαστική του ασχολία. Αλλά και την μεγάλη του αγάπη. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που ο μεγάλος Λευκαδίτης ηθοποιός και μαθητής του ο Ηλίας Λογοθέτης έδωσε το εξετάσεις για ηθοποιός στη σχολή του Κάρολου Κούν με δυο μικρά ποιήματα του Παναγου, την ' Κόρη του Χατζή' και τη 'Ζήλεια':

'Θάναι πολύ μικρό το βουναλάκι μας,

λιγόφυλλα τα δέντρα του κι΄ανάρια,

χωρίς αηδόνια πάνω στα κλωνάρια,

και θα χωράει μόλις σπιτάκι μας...'

............................................................................

Κάθε του λέξη ένα κάλεσμα, εν' άγγελμα κι αγκάλιασμα μαζί. Κάθε του λέξη μια

γιορτή. Ένα προσκλητήριο στην αμόλυντη ομορφιά του νησιού μας, στους ανθρώπους του, στους αγρότες, στον έρωτα, στη ζωή.

Το αγαπημένο του ποίημα έχει το τίτλο 'Χωρίς τους άλλους':

'Βαρύ να ξέρεις μόνος σου πώς ζείς...

το βάρος μιάς ζωής να φέρνεις μόνος..

Χωρίς ιστούς αγάπης και στοργής...

Τα πόδια να σ΄ενώνουν με τη Γής...

Σε νού για σέ να μην υπάρχει θρόνος.

....................................................................

Ο ίδιος έγραψε: '' 'Πιστεύω στη ζωή και θαυμάζω την ομορφιά της. Δεν θεωρώ κυρίαρχο το πόνο. Μπορεί κ΄ευτυχία να γεννήσει η δοκιμασία του, σαν αντιμετωπισθεί θαρρετά από το χρέος. '' 'Ο ποιητής πιστεύει στη δύναμη των λέξεων και στην αλήθειά τους, στο άψυχο υλικό που γίνεται έμψυχο, στην έκπληξη που εγκυμονεί το θαύμα. Εντυπωσιακή η ευαισθησία του με τα σονέτα σε επικήδειους. Έγραψε για το θάνατο του ποιητή Δημήτρη Γολέμη:

'Αδικα δεν ετρίξαν οι σκαρμοί,

κι ούτε φυσήξαν μάταια οι ανέμοι.

Έτσι δεν πήγαν μήτε οι χαλασμοί

-με τα στοιχεία του πελάγου οι πολέμοι.

.............................................................

Μονόξυλο, με σάβανο πανί

την έκανες την κλίνη τη στερνή

να πάς εκεί π΄αρχίζει ο ουρανός.

Και δίχως χάρο διόλου να λογιάσεις

εμπόρεσες στ΄αλήθεια ζωντανός

τα σύνορα του κόσμου να περάσεις'''.

Αλλά και η Λευκαδολατρία του είναι χαρακτηριστική στο έργο του. Έγραψε:

''Νησί, η γής σου

και οι γιοι σου για μένα

ειναι ένα-

εσύ''.

Πολλά είναι τα ποιήματα του για την κατοχή, για τον πόλεμο, για την πατρίδα, για τον άνθρωπο, τη μετανάστευση, για την αδικία. Για φίλους και συγγενείς που έχασε. Εκεί όμως που ξεδιπλώνει το ταλέντο του ειναι στο ποίημα του 'Αβάντι' όπου αποτυπώνει το αποκριάτικο ξεφάντωμα στην παλιά και φτωχή Λευκάδα:

'Όμορφο πάλι

το Καρναβάλι

θα το περάσουμε.

Και μέσ' στη ζάλη

κάθε μας χάλι

θα το ξεχάσουμε.

.........................

Λευκάδα, αφέντρα

σε πέντε κέντρα

καρναβαλίζεσαι.

Κι από την πείνα

κανένα μήνα

θα βασανίζεσαι.

..................................................

Πάντως θα ήταν λάθος να μην σταθώ και στην πληθωρική του προσωπικότητα. Ιδιοφυής, ετοιμόλογος, με σπάνια ευφράδεια, υπερήφανος, ισορροπιστής, με μοναδικό χιούμορ, καλοφαγάς, ευχάριστος συνομιλητής και με απέραντη μνήμη. Με αξιοθαύμαστη μιμητική ικανότητα. Και με δύναμη στη ψυχή του. Ένας άρχοντας. Πράος χαρακτήρας με φιλοσοφική διάθεση. Πίστευε οτι οι ιδέες και οι διαφορετικές απόψεις δεν πρέπει να χωρίζουν αλλά να ενώνουν τους ανθρώπους. Στη θέση της στείρας αντιπαράθεσης επέλεγε τον σαρκασμό. Άλλωστε ας μην ξεχνάμε οτι ο αυτοσαρκασμός είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα των μπουρανέλων.

Θρυλικές εχουν μεινει οι διαλέξεις και τα ξενύχτια στου 'Μουτρούκαλη' στην παραλία της πόλης. Εδω ξενυχτούσε η ανήσυχη Λευκάδα της εποχής. Με φάρσες, μπιλιάρδο, καλαμπούρια, φιλοσοφικές συζητήσεις και με πρωταγωνιστή, πάντα, τον Σπύρο Φιλιππα-Πανάγο. Ακόμη και σήμερα οι ιστορίες που αφηγούνται οι νεότεροι ειναι απολαυστικες.

Ο Σπύρος Φιλιππας-Πανάγος πέθανε το 1973. Το τσιγάρο τον σκότωσε. 'Μια φορά το άναψα αλλά δεν το έσβησα ποτέ΄', ηταν η αφοπλιστική απάντηση που έδωσε στον γιατρό.

Έφυγε φτωχός. Φτωχός γιατί όλη του η ζωή ήταν μια προσφορά στα κοινά, στη Λευκάδα που τόσο αγαπούσε αλλά και στην ποίηση. Μένει όμως πλούσιος στις καρδιές μας για το μεγάλο συγγραφικό του έργο αλλά και τη μοναδική του προσωπικότητα. Κλείνω με ενα δικό του στίχο:

''Καλή για μάς η τύχη και για σένα

βοήθησε πολύ με την στοργή της

να ζείς και να πεθάνεις Λευκαδίτης''


Ηλίας  Γεωργάκη
..

Μια ¨Ομορφη καλημέρα με γλωσσικά ιδιώματα του αγαπημένου και λάτρη της Λευκάδας μας Ηλία

by Σύλλογος Λευκαδίων Πάτρας (Σημειώσεις) on Τρίτη, 26 Μαρτίου 2013 στις 9:32 π.μ.

ΔημόσιαΦίλοιΦίλοι (εξαιρούνται οι Γνωστοί)Μόνο εγώΠροσαρμογήΣτενοί φίλοιΠεριοχή PatrasΔείτε όλες τις λίστες...Περιοχή Patras, GreeceΟικογένειαΓνωστοίΕπιστροφή

Γράφει ο Ηλίας Π. Γεωργάκης

“Εντάξ’ ψ’χούλα μ’ και καλ’νύχτα σ’ τώρα και νά ‘μαστε, καλά να ματάρτομε σ’ τ΄χάρ΄τς, τς κυρά Φανερωμέν΄ς μας“.

Tο γλωσσικό ιδίωμα της Λευκάδας διαφέρει σε πολλά απο το γλωσσικό ιδίωμα των άλλων νησιών του Ιονίου, έχει βορειοελλαδίτικο φωνηεντισμό και είναι απόρροια του εύθυμου χαρακτήρα των Λευκαδιτών τόσο στην πόλη όσο και στα χωριά.

Ακόμη και σήμερα στη Λευκάδα χρησιμοποιούν ιδιωματικές λέξεις και τις προφέρουν με το γνώριμο αργόσυρτο καιαλέγρο ύφος, με σήμα κατατεθέν τη συγκοπή συμφώνων.

=============    ==============

 ΥΓ1:Δε μ` λες, μωρ` θειά (μώρα μου κιόλας) μη (μ)πάει κι έπεσε το κομμάτι, και δε (ν)το πήρα χαμπέρι;.

- Όχι, μαρή θυατέρα, είναι μπονόρα ακόμα, στο (ν)ύπνο σου δα το ειδες;

- Δε (γκ)ξέρω. Εδεκεί π` σάρωνα, μου κάστ`κε ότ` άκ`σα τη μουζ`κή.

- Όχι, μαρή κουρεμαδιά, είναι μπονόρα σου λέου. Ύστερα απ` τσ` εννιά η ώρα να (ν)το λογαριάζ`ς. Δε μ` λες τώρα, για να πούμε και τίποτσ` άλλο, έβαψες πολλά αυγά μαρή;

- Ένα (γ)κόρακα, χριστιανή μου. Δε (γ)ξέρω τι τον ηύρε το (γ)καλοφούρτουνο το ν`κοκύρ` μου, να (ν)τονε χαρώ, και μου κουβάλ`σε δέκα ντουζίνες, η τζόγια μου, «λες και θα μας κομ-παρίρ`νε οι Αγγλογάλλ`». Κάμε κόντο. Μήτε στα «δώδεκα βαγγέλια» δεν άδειασα να πάου η καψερή, ο Θέος να με σ`χωρέσει. - Μπα, μαρή κοπέλα μ`. Δε μ` λες κάνε, τ` αρνί σας το σφάξατε;

- Μπαααα, θειά μ`. Καρτερώ το μπαρμπα-Χρήστο το Μένιο. Η αφεντιά του μας το σφάζ` ούλες τσι χρονιές. Είναι φίλος, βλέπ`ς, με το ν`κοκύρ` μου. Του δίνει και τη (μ)προβιά κάθε χρόνο!

- Εγώ, καψόπαιδο, εφώναξα εχτές το μπάρμπ` Αργύρ` και ξεντριγάρ`σα.

- Ναι, είδα τσου «σταυρούς στη (μ)πόρτα» σας. Και του χρόνου να `στενε καλά. Δε μ` λες, αλήθεια, θεια, η αφεντιά σου θα (γ)ξέρ`ς. Τι πράμα είν` αλήθεια αυτό το κομμάτι; Άκου, να γυρίζ`, λέει, κάθε Μεγασάββα η μουζ`κή στα σοκκάκια και να βαρεί τ` «διάνα» κι οι ν`κοκυράδες, απ` όπ` βρεθούνε, να τσακίζ`νε στσου δρόμ`ς ότ` παλιαγγειό τσου βρίσκεται. Μπορείς να μ` πεις η αφεντιά σου, τι σένια είναι, η αφεντιά τσου;

- Εθίματα, μαρή θυατέρα. Παλιά εθίματα των γιορτώνε. Τι θέλ`ς να `ναι; Έτσ` τα `βραμε απ` τσου παλιότερους, έτσ` τα βαστάμε και στσι μέρες μας. «Μικρή Ανάσταση» μου την είπε, νια μέρα π` τονε ρώτησα κι εγώ, ο σιορ Πίπ`ς, ο νόντσολος τ` Άη-Μηνά. Αλλά τώρα, στο (γ)καιρό μας, δεν τα πιεντάνε και πολύ - πολύ. Παλιότερα, καψόπαιδο, ο κοσμάκ`ς τα στ`μάρ`ζε πλειότερο απ` τσου τωρινούς και μάλ`στα μου πολύ τα χαιρόντανε. Θ`μάμαι νια βολά, σα σήμερα, όπως κατέβαινε η μουζ`κή στο παζάρ` απ` τα Χάβρ`κα για τη (μ)πιάτσα, εδεκεί στο σοκκάκι του Μαρκά, πετιέται απ` το τσαγκάρ`κό του ο Γιώργ`ς ο Κράλ`ς, Θεός σχωρέστονε κι απ`θώνει καταμεσίς του δρόμ` ένανε θεόρατο μπότη, από κειούς εκεί με τ`ν αλ`φή απόξ`, ξέρ`ς μαρή, π` βάν`νε το λάδ`, μ` ένα φ`τίλ` απάν` στη μσ`ούδα του, αναμμένο. Οραντίς και το βλέπ`νε οι μουζ`κάντ`δες, σκιαχτήκανε και το βάν`νε στα κοσάκια. Σκορπίσανε και μήτε δ`νήθηκε να (ν)τσου σ΄μασ` άλλο ο μακαρίτ`ς ο μπάρμπα Νιόνιος ο Τσ`ρώτος, π` τσόκανε το «δάσκαλο». - Έτσ` λ`πόν!. Και δε μ` λες αλήθεια, θεια. Όλο τι πράντσα λογαριάζεις να `τ`μάσεις; - Τι πράντσα, μαρή κοπέλα μ`, σα (γ)και δε (ν)τα ξέρ`ς, ρωτάς. Απόψε το πατσαλίκι αυγοκομμένο, όπως το καλεί η βραδιά. Αύριο τσότσο κρέας με μανέστρα και τ`ν άλλ` τ` αρνί ψ`μένο. Αυτά. Τα ξέρ`ς. Δε (ν)τα ξέρ`ς τώρα;. - Θα (ν)το ψήσ`τε στο σουβλί; - Ναίσκε, μαρή. Όξ` στ`ν αδειά, αντάμα με το (γ)κ`νιάδο μου και το λαλά μου. Κάθε χρόνο έτσ` κάν`με, από έσπαλε. Θέλ`νε, βλέπ`ς, άμα το σ`κών`νε, να ρίχν`νε και τσι κουμπουριές τσου, για το καλό τα` χρόνου. Το δ`κό σας θα (ν)το βάλ`τε στο φούρνο, ε; Είδα το δ`κόνε σου, τ` απολιώρα, πόφερν` αποκλάδια. - Τι να κάμ`με, θειά μου; Είμαστε βλέπ`ς κι οι δύο κονκασάδοι. - Και για Ανάσταση, πού λέτε να πάτε; - Εδεδώ στ` (μ)πιάτσα, λέμε να βγούμε, στον Αη-Σπ`ρίδωνα για πιο σιμά. Ας πάου τώρα ν` αποσώσω κάτ` δ`λειές που τ`ς έχω στ` μέση, μη (μ)πάει κι έρτ` ο μπάρμπα Χρήστος για το καλότ`χο τ` αρνί. - Τότενες, γεια σ` μαρή θυατέρα μου και καλή σας Ανάσταση. - Αμήν, θεια μου, παρομοίως, με τ` φαμελιά σου.. (το παραπάνω κείμενο με τίτλο το ‘Κομμάτι΄είναι του αείμνηστου Παναγιώτη Τ. Ματαφιά (Νότη Μπρανέλου), απο το βιβλίο του με τίτλο "Απ` τον Αη-Μηνά ίσαμε τον Πόντε, Αθήνα 1992").

Κεραμιδάκι Νικιάνας

BY SKARISTIS | · 8:47 ΜΜ

Η παλιά βρύση στο Κεραμιδάκι Νικιάνας

Είχα ακούσει για την πηγή στην τοποθεσία στου “Πασά”, που πήρε το όνομά της από τον Φάιτ Πασά, έναν εκ των πρωτοστατών της κατάκτησης του νησιού της Λευκάδας από τους Τούρκους στα 1479, και όπου βρισκόταν σύμφωνα με τα λεγόμενα του Νταίρπφελντ ο κήπος του Λαέρτη. Δεν ήξερα όμως ότι υπάρχει και άλλη βρύση παραδίπλα, στην τοποθεσία Κεραμιδάκι, στο χωριό Νικιάνα Λευκάδας ή μάλλον μεταξύ των χωριών Νικιάνας και Περιγιαλίου. Δεν φαίνεται και από το δημόσιο δρόμο. Θα πρέπει να ψάξει κάποιος για να την βρει.

Βρίσκεται σχεδόν πάνω στη θάλασσα και το γάργαρο πηγαίο νερό της είναι πόσιμο και προτιμάται από τους περίοικους. Σύμφωνα με εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα η βρύση κτίσθηκε το 1890 από τον Γεώργιο Μπουμπούλη και ανακαινίστηκε στη σημερινή της μορφή το 1925 από την Ζωή Βαλαωρίτη, νύφη (μάλλον) του εθνικού μας ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη.

Δίπλα από τη βρύση βρίσκεται και ένα παλιό πέτρινο σπίτι των Κολονέλων που έχει ανακαινιστεί και λειτουργεί ως εστιατόριο με την ονομασία “Το σπίτι του Κολονέλου”. Από εκεί πήραμε και την πιο κάτω παλιά φωτογραφία του σπιτιού (Πηγή: http://www.koloneloshouse.gr).

Γράψτε ένα σχόλιο

Filed under Νικιάνα, Παλιές φωτογραφίες

| http://nikiana.wordpress.com·

Παλιό τρόκολο

BY SKAROS01 | ΙΟΥΛΊΟΥ 28, 2008 · 12:18 ΠΜ

Παλιό τρόκολο

Το είδαμε σε κατώγι σπιτιού στο χωριό Μαυρογιαννάτα του Δ. Δ. Αλεξάνδρου.

Γράψτε ένα σχόλιο

Filed under Μαυρογιαννάτα, Παράδοση, Το είδαμε

BY SKAROS01 | ΙΟΥΛΊΟΥ 27, 2008 · 4:04 ΜΜ

http://nikiana.wordpress.com

3 σχόλια

Filed under Λευκάδα, Παραλίες Λευκάδας

BY KOLIVATA01 | ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ 27, 2008 · 3:10 ΠΜ

↓ Jump to Comments

Το νησάκι Καστός στη Λευκάδα

---

Περιγραφή της νήσου – Άλλαι νησίδες – Προϊόντα Καστού – Ιστορία της οικήσεως Καλάμου και Καστού – Οίκος Δελλαδέτζιμα – Πληθυσμός Δήμου Καρνίων

---

Προς Μ της Καλάμου κείται ο Καστός ή οι Καστοί πληθυντικώς, νήσος χθαμαλή, μακρά και στενή μήκους 7.500 μέτρων, πλάτους δε μεγίστου 900 μέτρων και εμβαδού 8,4 τετρ. χιλιομέτρων. Η νήσος σύγκειται εκ γηλόφων ομαλών καλλιεργουμένων καλύπτεται δε υπό ελαιών καθ’ όλον αυτής το μήκος. Το ομώνυμον χωρίον της νήσου Καστός κείται εις την ανατολικήν παραλίαν, όπισθεν δε τούτου εις την δυτικήν υπάρχει λιμήν καλούμενος Σαρακήνικο. Μεταξύ της νήσου ταύτης και της του Καλάμου σχηματίζεται πορθμός μήκους 3½ μιλίων και πλάτους ελαχίστου προς το ΒΑ στόμιον ημίσεως μιλίου, προς το ΜΔ δε ενός, και βάθους από 18 – 74 οργυιών. Εις τον πορθμόν δε τούτον νεύει και ο Γερολιμνιώνας του Καλάμου.

Φαίνεται μπροστά o Καστός και πίσω ο Κάλαμος. Στο βάθος οι Ακαρνανικές ακτές. (Foto: Γεώργιος Καρδαράς)

Προς Β του Καστού και περί το μέσον του μήκους της ανατολικής παραλίας πρόσκεινται βραχώδη νησίδρια, το Προβάτι και Πρασσονήσι. Η πόλις του Καλάμου απέχει του βορείου ακρωτηρίου του Καστού 1 μίλιον. Η περί τας ακτάς του Καστού ως και του Καλάμου θάλασσα είνε βαθυτάτη.

Η Καστός παράγει κριθήν, λίνον, οίνον 10.000 οκ. και έλαιον καθ’ α ομολογούσιν οι γινώσκοντες τα της νήσου 80.000 οκάδας.

Αι νήσοι Καλάμου και Καστού ήσαν έρημοι και ακαλλιέργητοι μέχρι του τέλους της 17ης εκατονταετηρίδος· ως τοιαύται δε υπό των Ενετών παρεχωρήθησαν τω 1705 εις την εκ Καφαλληνίας οικογένειαν Δελλαδέτζημα ένεκα υπηρεσιών εν πολέμω και θυσιών, ας αύτη προσήνεγκεν υπέρ της Ενετίας. Έκτοτε δε προσκληθέντων εκ της Ιθάκης και άλλοθεν κατοίκων ήρχισεν η καλλιέργεια των νήσων και ο συνοικισμός χωρίων.

Ο πληθυσμός του δήμου Καρνίων κατά την απογραφήν του 1889 ανέρχεται εις 1.621.

Επώνυμα κατοίκων νήσου Καστού

Βαλιάνος, Βλασσόπουλος, Γιαννούτσος, Λιβιτσάνος, Λουράντος, Μουρούκης, Τριλίβης.

---

Πηγή: Αντώνιος Μηλιαράκης, Γεωγραφία πολιτική νέα και αρχαία του Νομού Κεφαλληνίας (Κεφαλληνία, Ιθάκη, Άτοκος, Αρκούδι, Κάλαμος, Καστός και Εχινάδες), Αθήνησιν, 1890

---

Πηγές για περαιτέρω πληροφόρηση:
Αεροφωτογραφίες Καλάμου και Καστού
Καστός Λευκάδας – Βικιπαίδεια
Εφημερίδα Καθημερινή – Καστός και Κάλαμος

Η Χοιροσπηλιά στην Εύγηρο

 (το χοιροστάσιο του Εύμαιου κατά Νταίρπφελντ)

 | By f.kolivas

Επισκεφτήκαμε τη Χοιροσπηλιά, για πρώτη φορά, στα μέσα του παρελθόντος Φθινοπώρου, έχοντας κατά νου τη θεωρία του Νταίρπφελντ σχετικά με την ταύτιση της Ομηρικής Ιθάκης με το νησί της Λευκάδας. Οδηγός μας ήταν τότε ο πρόεδρος της τοπικής κοινότητας Ευγήρου, Σπύρος Φατούρος, τον οποίο ευχαριστούμε, για μια ακόμη φορά, θερμά. Η πρώτη εντύπωση είναι ότι δεν έχει αναδειχτεί, όπως θα έπρεπε, ο σημαντικός αυτός αρχαιολογικός χώρος του νησιού μας, γιατί περί αυτού πρόκειται, ανεξάρτητα από την ορθότητα ή μη της θεωρίας του μεγάλου Γερμανού αρχαιολόγου και Λευκαδολάτρη Γουλιέλμου Νταίρπφελντ. Παρόλα ταύτα ο χώρος αυτός θα πρέπει να ενδιαφέρει τους ξένους, κυρίως, επισκέπτες του τόπου μας. Πολλοί είναι αυτοί που επισκέπτονται τη Χοιροσπηλιά, αν κρίνουμε και από το μονοπατάκι που έχει σχηματιστεί από το πηγαινέλα των επισκεπτών.

Όπως είναι γνωστόν ο Νταίρπφελντ ταυτίζει στη θεωρία του την κοιλάδα «Ολοθός», κάτω από το Μαραντοχώρι και την Εύγηρο, με το χοιροστάσιο του Εύμαιου και τη Χοιροσπηλιά (πέτρῃ ὕπο γλαφυρῇ ξ, 524-533) με το μέρος όπου ο Εύμαιος στάβλιζε τα χοιρινά του. Τον δε όρμο της Ευγήρου Αυτέλι ή Σκύδι τον ταυτίζει με το λιμάνι αποβίβασης του Τηλεμάχου, μετά την επιστροφή του από την Πύλο και αφού είχε αποφύγει την ενέδρα των μνηστήρων στην Αστερίδα, απ΄ όπου και έφτασε μέχρι τα μαντριά του Εύμαιου και συναντήθηκε με τον πατέρα του τον Οδυσσέα.

Ας αφήσουμε όμως τον κοντοχωριανό μας (από τα Πλατύστομα) και πρόσφατα αποδημήσαντα Αλέκο Φίλιππα να μας διηγηθεί, εν συντομία, την ιστορία της Χοιροσπηλιάς μέσα από το βιβλίο τουΛευκάδα, η Ομηρική Ιθάκη (Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1995, Σελ. 121-123, ISBN 960-211-212-3), όπου παρατίθενται αποσπάσματα από το σύγγραμμα του Νταίρπφελντ Alt-Ithaka. Ein Beitrag zur Homer-Frage (W. Dörpfeld et al., Mόναχο 1927), σε μετάφραση Β. Φραγκούλη από το ΕπετηρίςΕταιρείας Λευκαδικών Μελετών (τ. Β.΄ 1972, Αθήναι 1973):

Ο Νταίρπφελντ το 1905 ανέσκαψε τη χοιροσπηλιά που ο Εύμαιος στάβλιζε τα χοιρινά του, και γράφει:

«Η πρώτη ανασκαφή εις την θέσιν Χοιροσπηλιά, παρά το χωρίον Εύγηρος, η οποία προς έκπληξίν μας επρομήθευσε πλήθος εγχρώμων και εγχαράκτων αγγείων της Νεολιθικής εποχής, από τα οποία δεν ανευρέθησαν εις το Νηδρί, καθώς και πλήθος λιθίνων εργαλείων» (σελ. 174).

Φωτογραφία του Νταίρπφελντ από τη Χοιροσπηλιά. Ως ημερομηνία λήψης αναγράφεται στη λεζάντα με τίτλο «Λευκάς * Το χωριό Εύγηρος και η σπηλιά Χοιροσπηλιά» το έτος 1903

Το 1906 συνεχίστηκαν οι ανασκαφές με πλούσια ευρήματα της Νεολιθικής εποχής και της εποχής του Χαλκού και επαναληφτήκανε το 1912 και 1913 με συνεργάτη το Γενικό αρχίατρο Dr. Velde.

Ο Νταίρπφελντ θεωρεί ως ιδιαίτερα σημαντική για την προϊστορική περίοδο περίοδο της Ελλάδας τη χοιροσπηλιά. Γράφει:

«Το περίπου 5 μέτρων πλάτος άνοιγμα της εισόδου εκλείετο εις την Αρχαιότητα υπό τοίχου, του οποίου το κατώτερον τμήμα απεκάλυψε κατά τας ανασκαφάς του ο G. Velde. Εις το νότιον άκρον του τοίχου είχεν αφεθεί μικρόν άνοιγμα, κλειόμενον πιθανώς υπό ξυλίνης θύρας. Το εσωτερικόν έχει μήκος 16 μέτρων και πλάτος 13 και σχηματίζεται από τρεις κοιλότητας (σπηλιές), αι οποίαι ανεσκάφησαν κατ΄ αρκετά μέτρα βαθύτερον. Το σπήλαιον φωτίζεται από την θύραν και από ένα εις την νοτίαν πλευράν μικρόν πλευρικόν φωταγωγόν, κυρίως όμως από κάθετον αναφωτίδα, περί το μέσον του χώρου, η οποία φαίνεται φυσική, χωρίς να αποκλείεται ότι διηυρήνθη τεχνιτώς.

»Από το συλλεγέν πλήθος των λιθίνων αντικειμένων και των αγγείων παντός είδους προκύπτει ότι το σπήλαιον εχρησίμευεν ως κατοικία ανθρώπων κατά την ΙΙΙην και ΙΙαν χιλιετηρίδα. Πότε ήρχισεν η οίκησις δεν δύναται επί του παρόντος να καθορισθή, αλλά έπαυσε ασφαλώς περί το τέλος της ΙΙας χιλιετηρίδος, διότι παρά τα προϊστορικά εκ πηλού αντικείμενα ευρέθησαν και πολλά θραύσματα της Μυκηναϊκής εποχής, αλλ΄ ουδέν σχεδόν της Ελληνικής, πλην μεμονωμένων τινών. Το σπήλαιον, επομένως, δεν εχρησιμοποιήθη την εποχήν ταύτην ως κατοικία. Δεν δύναται επίσης να λεχθή εάν και εις τους Αρχαιοελληνικούς χρόνους το σπήλαιον εχρησιμοποιείτο ως σταύλος χοίρων, όπως φαίνεται ασφαλές δια τους νεωτέρους χρόνους, εκ της νεοελληνικής λέξεως χοίρος. Σήμερον η χοιροτροφία είναι περιορισμένη επί της νήσου και το σπήλαιον δεν χρησιμοποιείται» (σελ. 228).

Ο Νταίρπφελντ παραθέτει στο βιβλίο του καταγραφή των ευρημάτων της χοιροσπηλιάς από τονPeter Goessler:

«Λόγω των πολυπληθών ευρημάτων εκ πηλού, λίθων, κέρατος και οστών, το σπήλαιον της Χοιροσπηλιάς είναι εν των αρχαιολογικώς σπουδαιοτέρων κατοικουμένων σπηλαίων εις ολόκληρον την περιοχήν της Μεσογείου. Το περιεχόμενό του, το οποίον κατ΄ ουδένα τρόπον εξηντλήθη, εμπλουτίζει την εικόνα της προϊστορικής οικίσεως, όχι μόνον της νήσου αλλά, λόγω της θέσεώς της, και των δύο χερσονήσων εκατέρωθεν της Αδριατικής.»Με παραπομπήν εις τα δύο δημοσιεύματα του Dr. Velde «Anthropologische Untersuchungen und Grabung in einer Höhle der Jungeren Steinzeit auf Leukas» (Zeitschr. f. Ethnologie, 1912, 845 και 1913, 1156), όπου και σχεδίασμα του σπηλαίου και φωτογραφίαι και εν όψει συνεχίσεως των ερευνών και δημοσιεύσεως του όλου υλικού από άλλην πλευράν, δίδεται εις τα επόμενα βραχεία μόνον περίληψις των ουσιωδεστέρων.
»Το σπήλαιον Χοιροσπηλιά κείται εις οριζοντίαν επί του χάρτου απόστασιν 800 περίπου μέτρων από την βορείαν άκραν του όρμου Σκύδι, εις υψόμετρον 110 μέτρων υπέρ την στάθμην της θαλάσσης, καθ΄ οδόν προς το χωρίον Εύγηρος (υψόμετρον 227 μέτρα) και την θαυμασίαν πηγήν όπου ο Dörpfeld τοποθετεί την κατά το ν408 τηςΟδυσσείας πηγήν Αρέθουσαν. Ο Dörpfeld είδε το σπήλαιον δια πρώτην φοράν το 1902, τον δε Ιούλιον του 1905, οδηγούμενοι από τον W.v. Marees, τον τοπογραφούντα την νήσον, διεπιστώσαμε την έκατσίν της και τον πλούτον των ευρημάτων, ως και την κακήν κατάστασιν λόγω βροχών και κατακρημνίσεων. Αι πρώται ανασκαφαί τον

Ιούλιον και Αύγουστον του 1905 έδωσαν πολλά ευρήματα, κυρίως λιθίνους πελέκεις, εργαλεία από πυριτόλιθον και ζωγραφισμένην κεραμεικήν της Νεολιθικής εποχής, αλλά και μεταγενεστέρων περιόδων, μέχρι των Κλασσικών χρόνων, όπως π.χ. το όμοιον εις Αγίαν Κυριακήν ευρεθέν με τα τρεις εν χορώ Νύμφας. Τον Ιούνιον του 1906 συνεχίσθη η ανασκαφή υπό των Dr. Pagenstecher και Pfister, όπου, εκτός 75 καλαθίων θραυσμάτων, απεκαλύφθησαν δέκα πελέκεις (λίθινοι), είδη εκ πυριτολίθου και οστών, σφόνδυλοι και μερικά πήλινα ειδώλια. Οι εις βάθος 6,20 μέτρων ευρεθέντες τότε δύο ανθρώπινοι σκελετοί ώθησαν τον ανθρωπολόγον Dr. Velde εις περαιτέρω κατά το 1912 και 1913 ανασκαφάς, κατά τας οποίας εγένοντο διαπιστώσεις ως προς το βάθος της οικίσεως εντός του σπηλαίου, το οποίον κυμαινόμενον από 3-8 μέτρα έδωσεν εις τα απώτερα αυτού στρώματα και τα πλουσιώτερα νεολιθικά ευρήματα και έγχρωμα κεραμεικά, καθώς και καθορισμόν της όλης διατάξεως.

»Το σπήλαιον έχει τα τυπικά χαρακτηριστικά κατοικήσεως της Νεολιθικής περιόδου, αλλά εχρησιμοποιήθη διαρκώς και καθ΄ όλην την Εποχήν του Χαλκού μέχρι των Μυκηναϊκών χρόνων. Τα εκ των Κλασσικών χρόνων λείψανα είναι ολίγα. Η θέσις υπέρ μίαν πλούσιαν κοιλάδα, εγγύτατα προς μίαν πηγήν, παράμετρα αλλ΄ όχι και πολύ μακράν της θαλάσσης, έδωσε το κατάλληλον σημείον μιας όχι και τόσον δυσχερούς προσπελάσεως και προστασίας δια τους δια πλοίων ερχομένους» (σελ. 244-246).

Σημείωση: Η παλιά φωτογραφία του Νταίρπφελντ από τη Χοιροσπηλιά είναι από το Φωτογραφικό Aρχείο της Τέχνης και της Αρχιτεκτονικής του Γερμανικού Κέντρου Tεκμηρίωσης για την Iστορία της Tέχνης (Bildindex der Kunst und Architektur Deutsches Dokumentationszentrum für Kunstgeschichte) – Bildarchiv Foto Marburg

[View with PicLens] | By f.kolivas