Σελίδες και γράμματα !

Κυριακή, 7 Απριλίου 2013

Σελίδες και γράμματα !που μας στείλατε ....

Περί νηστείας

Μέγας Βασίλειος, Περί νηστείας

 | 

Η ΝΗΣΤΕΙΑ είναι θεσμός πανάρχαιος και θεόσδοτος. Τη νομοθέτησε ήδη στον παράδεισο ο Θεός, όταν απαγόρευσε στους πρωτοπλάστους να φάνε «από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού» (Γεν. 2:17).

Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου

Η ΝΗΣΤΕΙΑ

Πρόλογος

Η ΝΗΣΤΕΙΑ είναι θεσμός πανάρχαιος και θεόσδοτος. Τη νομοθέτησε ήδη στον παράδεισο ο Θεός, όταν απαγόρευσε στους πρωτοπλάστους να φάνε «από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού» (Γεν. 2:17). Την όρισε στη συνέχεια ο Μωσαϊκός Νόμος. Την επικύρωσε ο Θεάνθρωπος Ιησούς τόσο με το λόγο Του όσο και με το παράδειγμά Του, όταν νήστεψε «σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες» (Ματθ. 4:2). Την τήρησαν οι απόστολοι και οι πρώτοι χριστιανοί. Τη θεσμοθέτησε η Εκκλησία.

Κάθε χριστιανός λοιπόν οφείλει να τηρεί τις «διατεταγμένες» νηστείες υπακούοντας με ταπείνωση στο Χριστό και την Εκκλησία Του. Αυτή η υπακοή, βέβαια, δεν είναι άλογη ούτε ανώφελη.

Γιατί με τη νηστεία ισχυροποιείται η θέληση, δουλαγωγείται το σώμα, καθαρίζεται ο νους, μαλακώνει η καρδιά, καταστέλλονται οι σαρκικές ορμές, θεραπεύεται η ψυχή. κοντολογίς, «παν καλόν και αγαθόν δια της νηστείας κατορθούται και τελειούται» (άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς).
Πολλοί, ωστόσο, είναι εκείνοι που δεν τηρούν τις νηστείες της Εκκλησίας, προβάλλοντας διάφορες δικαιολογίες.
Ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας, στους δύο λόγους του «Περί νηστείας», επιλεγμένα αποσπάσματα των οποίων ακολουθούν σε ελεύθερη απόδοση, εξετάζοντας ιστορικά και θεολογικά το θεσμό, ορίζει ως αληθινή νηστεία τόσο την αποχή από ορισμένες τροφές όσο και την αποξένωση από την κακία. Γενικά συστήνει την καθολική εγκράτεια και την ασκητική τοποθέτηση απέναντι στα υλικά στοιχεία του κόσμου, τοποθέτηση που αποτρέπει την υποδούλωση του χριστιανού στα κτιστά και επιτρέπει την ελεύθερη και σωτήρια υποταγή του στο άγιο θέλημα του Κτίστη.

Η νηστεία
ΠΟΛΥΤΙΜΟ δώρο του Θεού είναι η νηστεία, θεσμός πανάρχαιος, που διατηρήθηκε σαν πατρική κληρονομιά κι έφτασε μέχρι τις μέρες μας.
Δεχθείτε τη λοιπόν με χαρά. Δεχθείτε οι φτωχοί τη σύντροφό σας. Δεχθείτε οι υπηρέτες την ανάπαυσή σας. Δεχθείτε οι πλούσιοι αυτή που σας σώζει από τον κίνδυνο του κορεσμού και νοστιμίζει όσα η συνεχής απόλαυση ανοσταίνει.
Οι άρρωστοι δεχθείτε τη μητέρα της υγείας. Οι υγιείς την εξασφάλιση της ευεξίας. Ρωτήστε τους γιατρούς, και θα σας πουν πως τίποτα δεν είναι τόσο αμφίβολο κι αβέβαιο όσο η υγεία. Γι’ αυτό οι συνετοί με τη νηστεία προσπαθούν να διατηρήσουν την υγεία τους και να γλυτώσουν από το συντριπτικό φορτίο της παχυσαρκίας.
Μην ισχυρίζεσαι πως δεν μπορείς να νηστέψεις, φέρνοντας σαν πρόφαση αρρώστια ή σωματική αδυναμία, αφού, από την άλλη μεριά, σ’ όλη σου τη ζωή ταλαιπωρείς το σώμα σου με την πολυφαγία. Γνωρίζω πολύ καλά πως οι γιατροί επιβάλλουν στους αρρώστους μάλλον λιτή δίαιτα και νηστεία παρά ποικιλία και αφθονία φαγητών.
Άλλωστε, τί είναι ευκολότερο για το σώμα, να περάσει τη νύχτα μ’ ένα ελαφρό δείπνο ή να πέσει στο κρεβάτι βαρύ από την πολυφαγία; Μπορεί ν’ ανα¬παυθεί έτσι ή θα στριφογυρίζει παραφορτωμένο και ταλαίπωρο; Ποιο πλοίο μπορεί να κυβερνήσει ευκολότερα ένας καπετάνιος και να το σώσει σε μια θαλασσοταραχή, το βαρυφορτωμένο ή εκείνο που έχει το κανονικό του φορτίο; Το βαρυφορτωμένο δεν θα το βυθίσει μια μικρή τρικυμία; Έτσι και τα σώματα, όταν ταλαιπωρούνται με την πολλή τροφή, εύκολα υποκύπτουν στις αρρώστιες. Ενώ όταν τρέφονται ελαφρά, διατηρούν την καλή τους υγεία.
*
Ας παρακολουθήσουμε όμως ιστορικά την υπόθεση της νηστείας, για να δούμε πόσο εκτιμήθηκε από τους αγίους και πόσα καλά προξένησε.
Ο θεόπτης Μωυσής ύστερ’ από νηστεία σαράντα ημερών τόλμησε ν’ ανεβεί στην κορυφή του όρους Σινά και να παραλάβει τις πλάκες των δέκα εντολών (Εξ. 24:18). Δεν θα έπαιρνε το θάρρος να πλησιάσει την κορυφή, που κάπνιζε από τη θεία παρουσία, αν δεν είχε οπλιστεί με τη νηστεία. Νήστεψε, κι έτσι μπόρεσε να συνομιλήσει με το Θεό.
Ο προφήτης Σαμουήλ υπήρξε καρπός της νηστείας. Η μητέρα του Άννα, αφού νήστεψε, προσευχήθηκε στο Θεό και Του ζήτησε ένα παιδί, με την υπόσχεση να το αφιερώσει σ’ Εκείνον (Α’ Βασ. 1:11).
Τον μεγάλο ήρωα Σαμψών, τί ήταν εκείνο που τον έκανε ακαταμάχητο; Η νηστεία! Με τη νηστεία συνε¬λήφθη στα σπλάχνα της μητέρας του. Η νηστεία τον γέννησε. Η νηστεία τον θήλασε. Η νηστεία τον ανέθρεψε. Η νηστεία εκείνη, που όρισε ο άγγελος: «Το παιδί, που θα γεννηθεί, δεν θα πρέπει να γευθεί κανένα από τα προϊόντα του αμπελιού. Δεν θα πιει κρασί ούτε κανένα άλλο δυνατό ποτό» (Κριτ. 13:14).
Η νηστεία γεννάει προφήτες. Ενισχύει τους δυνατούς. Σοφίζει τους νομοθέτες. Εξοπλίζει τους ήρωες. Γυμνάζει τους αθλητές. Αποκρούει τους πειρασμούς. Συγκατοικεί με τη νηφαλιότητα και την αγνότητα. Στους πολέμους κάνει ανδραγαθήματα και στον καιρό της ειρήνης διδάσκει την ησυχία. Αγιάζει τους αφιερωμένους και τελειοποιεί τους ιερείς. Κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει το Θυσιαστήριο και να τελέσει τη θεία Λειτουργία, χωρίς προηγουμένως να έχει νηστέψει.
Έπειτα από νηστεία σαράντα ημερών αξιώθηκε ο προφήτης Ηλίας ν’ αντικρύσει τον Κύριο (Γ’ Βασ. 19:8-18). Χάρη στη νηστεία αποδείχθηκε ισχυρότερος από το θάνατο και ανέστησε το πεθαμένο παιδί (Γ’ Βασ. 17:21-23). Χάρη στη νηστεία εμπόδισε τον ουρανό να βρέξει για τριάμιση χρόνια (Γ’ Βασ. 17:1, 18:1). Κι αυτό, για να μαλακώσει τη σκληροκαρδία των Ισραηλιτών, που είχαν παραδοθεί στην ασέβεια και στην παρανομία. Έτσι προκάλεσε σ’ ολόκληρο λαό υποχρεωτική νηστεία, μέχρι να μετανοήσουν και να επανορθώσουν «την αμαρτία, που προήλθε από την καλοπέραση και τον μαλθακό βίο.
Ο προφήτης Δανιήλ, που για ένα εικοσαήμερο δεν γεύθηκε ψωμί ούτε ήπιε νερό (Δαν. 10:2-3), δίδαξε και τα λιοντάρια ακόμα να νηστεύουν (Δαν. 6:16-22). Τα πεινασμένα λιοντάρια δεν τον κατασπάραξαν, σαν να είχε σώμα από πέτρα ή χαλκό ή άλλο σκληρό υλικό. Η νηστεία δυνάμωσε το σώμα του προφήτη και το έκανε απρόσβλητο από τα δόντια των θηρίων, όπως η βαφή κάνει το σίδερο απρόσβλητο από τη σκουριά.
*
Η νηστεία ενισχύει την προσευχή. Γίνεται φτερό στην πορεία της προς τον ουρανό. Είναι μητέρα της υγείας, παιδαγωγός της νιότης, στολίδι των γηρατειών. Είναι συνοδοιπόρος των ταξιδιωτών και ασφάλεια των συγκατοίκων.
Ο άνδρας δεν αμφιβάλλει καθόλου για τη συζυγική πίστη της γυναίκας του, όταν τη βλέπει να συζεί με τη νηστεία. Η γυναίκα δεν λιώνει από ζήλεια, όταν βλέπει τον άνδρα της να νηστεύει.
Ποιος ζημιώθηκε ποτέ από τη νηστεία; Υπολόγισε την οικονομική κατάσταση του σπιτιού σου σε μια μέρα νηστείας. Υπολόγισέ την και σε μια συνηθισμένη μέρα. Θα διαπιστώσεις έτσι εύκολα, πόσο μεγάλο κέρδος έχεις με τη νηστεία.
Σκέψου πως ακόμα και οι εφοριακοί αφήνουν τους φορολογουμένους να ζήσουν λίγο καιρό ήσυχοι και ανενόχλητοι. Ας επιτρέψει λοιπόν και η σάρκα μια μικρή ανάπαυλα στο στόμα. Ας κάνει μια μικρή ανακωχή αυτή, που, όταν χορτάσει, φιλοσοφεί γύρω από την εγκράτεια, ενώ, όταν πεινάσει, ξεχνάει όσα δέχτηκε πριν.
Όποιος νηστεύει, δεν έχει ανάγκη από δάνεια ούτε χρειάζεται να πληρώνει τόκους. Η νηστεία γίνεται αφορμή να ευφραίνεται ο άνθρωπος. Γιατί όπως η δίψα κάνει γλυκό το πιοτό και η πείνα ευχάριστο το τραπέζι, έτσι και η νηστεία κάνει απολαυστικά τα φαγητά. •
Αν θέλεις λοιπόν να 'ναι ευχάριστο το τραπέζι σου, δέξου την αλλαγή της νηστείας. Αν όμως είσαι πάντα κυκλωμένος από πλούσια φαγητά, αδικείς τον εαυτό σου, γιατί εξαφανίζεις την απόλαυση με την άμετρη φιληδονία.
Τίποτα δεν υπάρχει, που να μην περιφρονηθεί με τη συνεχή απόλαυσή του. Ενώ, αντίθετα, συχνά επιθυμούμε εκείνα τα φαγητά, που σπάνια γευόμαστε. Γι’ αυτό και ο Δημιουργός μας επινόησε την ποικιλία στη ζωή μας, ώστε να νιώθουμε την απόλαυση όλων των αγαθών Του. Παρατήρησε τί συμβαίνει στη φύση: Ο ήλιος δεν είναι λαμπρότερος μετά τη νύχτα; Ο ύπνος δεν είναι γλυκύτερος μετά την αγρυπνία; Η υγεία δεν είναι περισσότερο επιθυμητή μετά τη δοκιμασία της αρρώστιας; Έτσι και το τραπέζι γίνεται περισσότερο ευχάριστο μετά τη νηστεία. Αυτό μάλιστα ισχύει για όλους. Και για τους πλουσίους, που έχουν άφθονα φαγητά, και για τους φτωχούς, που διαθέτουν λιγότερη τροφή.
*
Να θυμάσαι και να φοβάσαι το παράδειγμα του πλουσίου της παραβολής (Λουκ. 16:19-31). Οι συνεχείς απολαύσεις τον οδήγησαν στην αιώνια κόλαση. Ο πλούσιος αυτός δεν κατηγορήθηκε για καμιά αδικία. Εξαιτίας όμως των ανέσεων και της τροφής που απολάμβανε, καθώς και της αδιαφορίας του για τη φτώχεια του Λαζάρου, τιμωρήθηκε τόσο σκληρά. Η νηστεία και η υπομονή στις κακοπάθειες δεν ήταν, αντίθετα, εκείνες που χάρισαν την ανάπαυση στο Λάζαρο; Η παραβολή δεν αναφέρει γι’ άλλες αρετές του, παρά μόνο γι’ αυτές, που, σαν δυο φτερά, τον ύψωσαν και τον ανέπαυσαν στους κόλπους του Αβραάμ.
Πρόσεξε λοιπόν κι εσύ, μήπως, ενώ τώρα πίνεις ευχάριστα ποτά και αποστρέφεσαι το νερό, αργότερα ικετεύεις για μια μονάχα σταγόνα του, όπως ο πλούσιος. Κανείς δεν έπαθε τίποτα πίνοντας νερό. Κανείς δεν μέθυσε. Κανείς δεν ένιωσε πονοκέφαλο ή ζάλη. Ενώ, αντίθετα, η κακή χώνεψη, που αναγκαστικά ακολουθεί τα συμπόσια, δημιουργεί φοβερές αρρώστιες.

Η ζωή του Τιμίου Προδρόμου ήταν μια συνεχής νηστεία. Δεν είχε ούτε κρεβάτι ούτε τραπέζι ούτε κτήματα ούτε ζώα ούτε αποθήκες τροφίμων ούτε τίποτ’ άλλο, απ’ αυτά που θεωρούνται απαραίτητα για τη ζωή. Γι’ αυτό όμως ο Κύριος διακήρυξε πως ήταν «ο σπουδαιότερος απ’ όσους γέννησαν ποτέ γυναίκες» (Ματθ. 11:11).
Η νηστεία ανέβασε στον τρίτο ουρανό και τον απόστολο Παύλο, που την απαρίθμησε ανάμεσα στα καυχήματα για τις θλίψεις του (Β' Κορ. 11:27).

Για όλες όμως τις αρετές, κορυφαίο τύπο και υπογραμμό έχουμε τον ίδιο τον Κύριο. Ο Κύριος λοιπόν, έπειτα από νηστεία σαράντα ημερών, άρχισε το έργο του εδώ στη γη (Ματθ. 4:2). Πρώτα οχύρωσε και εξό¬πλισε με τη νηστεία τη σάρκα, που πήρε για χάρη μας, κι υστέρα δέχτηκε τους πειρασμούς του διαβόλου. Παρόμοια κι εμείς, με νηστείες ας ετοιμαζόμαστε κι ας προγυμναζόμαστε στους αγώνες εναντίον των πνευματικών αντιπάλων.
Σε μιαν αμφίρροπη πολεμική συμπλοκή, η παρουσία κάποιου συμμάχου στο πλευρό του ενός εμπολέμου προκαλεί την ήττα του άλλου. Λοιπόν, το πνεύμα και η σάρκα βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση. Με ποιο θα συμμαχήσεις; Αν συμμαχήσεις με τη σάρκα, θα εξασθενήσεις το πνεύμα. Ενώ αν συμμαχήσεις με το πνεύμα, θα υποδουλώσεις τη σάρκα. Αφού θέλεις να ισχυροποιήσεις το πνεύμα σου, δάμασε τη σάρκα με τη νηστεία. Ο απόστολος Παύλος γράφει: «Όσο ο εξωτερικός άνθρωπος (δηλαδή η σάρκα) φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός (δηλαδή το πνεύμα) ανανεώνεται» (Β’ Κορ. 4:16).
Ο Μωυσής, για να πάρει τη νομοθεσία για δεύτερη φορά, χρειάστηκε και δεύτερη νηστεία (Εξ. 34:28).
Οι Νινευίτες, αν δεν είχαν νηστέψει οι ίδιοι και τα ζώα τους, δεν θα είχαν γλυτώσει την καταστροφή (Ιων. 3:4-10).
Αλλά και τον Ησαύ, τί ήταν εκείνο που τον εξευτέλισε και τον έκανε δούλο του αδελφού του; Δεν ήταν ένα φαγητό; Γι’ αυτό και μόνο πούλησε τα πρωτοτόκια του (Γεν. 25:29-34)!

Ποιοι, πάλι, άφησαν τα πτώματά τους στην έρημο; Δεν τ’ άφησαν εκείνοι που επιζήτησαν την κρεοφαγία και την καλοπέραση της Αιγύπτου (Αριθ. 11:33-34); Όσο δηλαδή οι Ισραηλίτες έμεναν ικανοποιημένοι μόνο με το μάννα, νικούσαν τους εχθρούς τους και κανείς τους δεν αρρώσταινε. Όταν όμως θυμήθηκαν τις χύτρες με τα κρέατα και νοστάλγησαν τη δουλεία στην Αίγυπτο, τιμωρήθηκαν. Πέθαναν στην έρημο και δεν αξιώθηκαν να δουν τη γη της επαγγελίας.
Δεν φοβάσαι κι εσύ το παράδειγμα αυτό; Δεν σκέφτεσαι μήπως με την πολυφαγία αποκλειστείς από την ουράνια γη της επαγγελίας;
Η απόλαυση άφθονης και λιπαρής τροφής δημιουργεί στην ψυχή αναθυμιάσεις, που, σαν ένα πυκνό σύννεφο καπνού, εμποδίζουν το νου ν’ αντικρύσει τις ελλάμψεις του Παναγίου Πνεύματος.
Η νηστεία είναι ισχυρό όπλο εναντίον των δαιμόνων. «Αυτό το δαιμονικό γένος δεν μπορεί να διωχθεί με κανένα άλλο μέσο, παρά μόνο με την προσευχή και τη νηστεία», είπε ο Κύριος στην περίπτωση του δαιμονισμένου νέου (Μάρκ. 9:29).
Με την τρυφή, τη μέθη και τα διάφορα καρυκεύματα εξάπτεται και κάθε είδος ακολασίας. Το κυνήγι της απολαύσεως μεταβάλλει τους λογικούς ανθρώπους σε άλογα ζώα.
Η κραιπάλη προκαλεί και φρικτές διαστροφές. Γίνεται αιτία ν’ αναζητούν οι ακόλαστοι τη γυναίκα στον άνδρα και τον άνδρα στη γυναίκα.
Η νηστεία ρυθμίζει και την έγγαμη ζωή. Εμποδίζει την ασυδοσία και επιβάλλει σύμφωνη εγκράτεια, για ν’ αφοσιωθούν οι σύζυγοι στην προσευχή.

*
Μην περιορίζεις όμως την αρετή της νηστείας μόνο στη δίαιτα. Αληθινή νηστεία δεν είναι μόνο η αποχή από ορισμένα φαγητά, αλλά και η αποξένωση από τα πάθη και τις αμαρτίες: Να μην αδικήσεις κανένα. Να συγχωρήσεις τον πλησίον σου για τη λύπη που σου προξένησε, για το κακό που σου έκανε, για τα λεφτά που σου χρωστάει. Διαφορετικά, μολονότι δεν τρως κρέας, τρως τον ίδιο τον αδελφό σου. Μολονότι εγκρατεύεσαι στο κρασί, δεν εγκρατεύεσαι στις κακολογίες. Μολονότι νηστεύεις ως το βράδυ, ξοδεύεις την ημέρα σου στα δικαστήρια.
Η Αγία Γραφή αναφέρει: «Αλίμονο σ’ αυτούς που μεθάνε χωρίς κρασί» (Ησ. 28:1). Τέτοια μέθη είναι π.χ. ο θυμός, που κάνει την ψυχή να παραφρονήσει. Είναι επίσης ο φόβος, που παραλύει τη διάνοια. Γενικά, κάθε πάθος που ζαλίζει το νου, είναι και μια μέθη. Ο οργισμένος μεθάει με το πάθος του. Δεν σκέφτεται ποιους έχει μπροστά του. Σαν να πολεμάει μέσα στη νύχτα, αρπάζει το καθετί, σκοντάφτει στον καθένα. Δεν ξέρει τι λέει, βρίζει, χτυπάει, απειλεί, ορκίζεται, κραυγάζει.

Αν λοιπόν θέλεις να νηστέψεις πραγματικά, πρέπει ν’ αποφεύγεις όλα τα πάθη.
Πρόσεξε και κάτι άλλο: Να μη γίνει η αυριανή νηστεία αφορμή κραιπάλης σήμερα. Μην καταστρέφεις με τη σημερινή ασυδοσία την αυριανή εγκράτεια. Όταν κανείς θέλει να συνάψει γάμο με μια σεμνή γυναίκα, δεν βάζει πρωτύτερα στο σπίτι του παλλακίδες και πόρνες. Γιατί η νόμιμη γυναίκα δεν ανέχεται να συγκατοικεί με τις παράνομες και διεφθαρμένες.

Έτσι λοιπόν κι εσύ. Με την προσδοκία της νηστείας, μη δέχεσαι την ακόλαστη μέθη, που είναι μητέρα της αναισχυντίας, φίλη του αισχρού αστείου, έτοιμη για κάθε ανηθικότητα. Η νηστεία και η προσευχή δεν θα κατοικήσουν μέσα σε ψυχή που έχει μολυνθεί με την κραιπάλη. Ο Κύριος δέχεται στα θεία σκηνώματα αυτόν που νηστεύει. Αποστρέφεται όμως σαν βέβηλο και ανίερο τον άσωτο. Αν λοιπόν έρθεις αύριο εδώ και μυρίζεις κρασί, πώς θα λογαριάσω σαν νηστεία την κραιπάλη σου; Πού θα σε κατατάξω; Στους μέθυσους ή στους εγκρατείς; Η μέθη που προηγήθηκε, σε παρουσιάζει μέθυσο, ενώ η δίαιτα που άρχισες, νηστευτή. Με τα λείψανα της μέθης, η νηστεία σου γίνεται ανώφελη. Και αν η αρχή είναι ανώφελη, κινδυνεύει ανώφελο να καταλήξει και το σύνολο.
Η νηστεία δεν ασκεί επίδραση μόνο στα άτομα. Επηρεάζει και ολόκληρη την κοινωνία. Συμμορφώνει και καθησυχάζει σύντομα όλους τους ανθρώπους. Επιβάλλει σιγή στα ξεφωνητά και τις κραυγές, εξορίζει τους τσακωμούς και τις διαμάχες, απομακρύνει την κατάκριση και την καταλαλιά.
Ποιου δασκάλου η παρουσία σταματάει τόσο γρήγορα τις αταξίες και το θόρυβο των παιδιών; Μόλις εμφανιστεί η νηστεία, κάθε ταραχή στην πόλη αυτόματα σταματάει.

Ποιος μπορεί να συνεχίζει το γλέντι και τη διασκέδαση σε καιρό νηστείας; Ποιος μπορεί να συνδυάσει τη νηστεία με ασελγείς χορούς; Τα άπρεπα γέλια και τα πορνικά τραγούδια και οι έξαλλοι χοροί απομακρύνονται από την πόλη, μόλις φτάσει η νηστεία σαν ένας αυστηρός δικαστής.
Αν όλοι άκουγαν τις συμβουλές της νηστείας, θα επικρατούσε τέλεια ειρήνη σ’ ολόκληρη την ανθρωπότητα. Δεν θα ξεσηκωνόταν το ένα κράτος εναντίον του άλλου. Δεν θα είχαμε πολεμικές συμπλοκές ούτε κατασκευαστές όπλων. Δεν θα υπήρχαν δικαστήρια ούτε φυλακές. Οι ερημιές δεν θα φιλοξενούσαν κακοποιούς ούτε οι πόλεις συκοφάντες ούτε οι θάλασσες πειρατές.
Αν κυριαρχούσε η νηστεία, η ζωή μας δεν θα ήταν γεμάτη στεναγμούς. Γιατί αυτή θα δίδασκε σ’ όλους όχι μόνο τον περιορισμό της σπάταλης ζωής, αλλά και την αποχή από πολλά άλλα κακά. Θα δίδασκε την ολοκληρωτική φυγή και αποξένωση από τη φιλαργυρία και την πλεονεξία, από τη φιλοδοξία και τη φιληδονία. Αν απαλλαγούμε απ’ αυτά, θα ζούμε με ειρήνη και αγιασμό.
Αφού λοιπόν τέτοια αγαθά μας προσφέρει η βασίλισσα αυτή των αρετών, ας τη δεχτούμε χωρίς καμιά κατήφεια, χωρίς κανένα γογγυσμό. Όλοι πρόθυμα ας τιμήσουμε το πνευματικό τραπέζι που μας παραθέτει η νηστεία, εξαγνίζοντάς μας και προετοιμάζοντάς μας για την αιώνια θεία ευφροσύνη του παραδείσου.

Πηγή: Ι.Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου

Η Μαρία Κάλλας τραγουδά στις Γιορτές Λόγου και Τέχνης της Λευκάδας, το καλοκαίρι του 1964 - σπάνιο βίντεο

"ΖΩΝΤΑΝΑ"
 Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΑΣ
ΣΤΗ ΛΕΥΚΑΔΑ -
Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ 31/5/2005

Εφημερίδα "Ελεύθερος Τύπος" - 31 Μαΐου 2005

Λευκάδα, το σπάνιο βίντεο θα προβληθεί στις "Γιορτές Λόγου και Τέχνης"

Η Μαρία Κάλλας τραγουδά στις Γιορτές Λόγου και Τέχνης της Λευκάδας, το καλοκαίρι του 1964.  Το πολύτιμο βίντεο θα προβληθεί για πρώτη φορά φέτος στο ιστορικό Φεστιβάλ της Λευκάδας. 

Ένα σπάνιο ντοκουμέντο θα δει το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά στα πενηντάχρονα των "Γιορτών Λόγου και Τέχνης" της Λευκάδας τον Αύγουστο.  Πρόκειται για ένα ερασιτεχνικό φίλμ με την ολιγόλεπτη εμφάνιση της Μαρίας Κάλλας στην πλατεία της Λευκάδας τον Αύγουστο του 1964, που θεωρείται ότι ήταν και η τελευταία εμφάνιση της ντίβας σε ελληνικό κοινό.  Η Μαρία Κάλλας είχε επισκεφθεί τότε για δύο βράδια το φεστιβάλ της Λευκάδας με τον Αριστοτέλη Ωνάση στο πλευρό της.  Κατόπιν παροτρύνσεων του κοινού ερμήνευσε μια άρια από την "Καβαλερία Ρουστικάνα", ζητώντας "συγνώμη" γιατί είχε πολύ καιρό να κάνει πρόβα.  Μέχρι σήμερα σώζονταν μόνο φωτογραφίες από την εμφάνιση της Κάλλας στη Λευκάδα.  Χρειάστηκαν 15 χρόνων προσπάθειες από τον Λευκαδίτη εικονολήπτη Γιάννη Βλάχο Φαλκώνη, για να βρεθεί τελικά ένας τουρίστας που είχε κινηματογραφήσει την ερμηνεία της.  Το απρόβλητο φιλμ θα παρουσιαστεί στις αρχές Αυγούστου, στα πλαίσια του εορτασμού των 50 χρόνων των "Γιορτών Λόγου και Τέχνης" που επιμελείται το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λευκάδας.  Το Λευκαδίτικο Φεστιβάλ ξεκίνησε το 1955 παράλληλα με το Φεστιβάλ Αθηνών.
Εκδηλώσεις:
Οι επετειακές φετινές "Γιορτές Λόγου και Τέχνης" που γίνονται στη Λευκάδα μεταξύ 7-14 Αυγούστου κρύβουν και άλλες εκπλήξεις.  Καταρχήν, πραγματοποιούνται υπό την Αιγίδα του Ο.Η.Ε. που γιορτάζει φέτος 60 χρόνια από την ίδρυσή του, θα παρουσιαστεί και το έργο της Λευκαδίτισσας μαέστρου Κωνστάντιας Γουρζή "Πέντε τραγούδια για τη Λευκάδα", από την "Καμεράτα" στις 7 Αυγούστου και ο "Φωτεινός" του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη από την χορωδία και την ορχήστρα "Οbilic" του Πανεπιστημίου "Branko Krsmanovic" του Βελιγραδίου στις 8/8.
Μια ακόμα έκπληξη του φετινού φεστιβάλ είναι και η διοργάνωση μεταξύ 1 και 15 Αυγούστου για πρώτη φορά στην Ελλάδα, διεθνούς Τριενάλε και Χαρακτικής με θέμα το βιβλίο, στην οποία συμμετέχουν 75 χαράκτες από όλον τον κόσμο. Θα ακολουθήσει στις 21 έως 28/8 το 43ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ.

"ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ" - Μ. Μπούτση

Δημοσιεύτηκε 26th January από τον χρήστη ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΛΚΩΝΗΣ

Δημόσια Βιβλιοθήκη

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Λευκάδας ιδρύθηκε το 1953, υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας και στεγάζεται στο αρχοντικό Ζουλίνου, ιστορικά διατηρητέο κτίσμα στο κέντρο της πόλης,  το οποίο είχε στεγάσει την Εθνική Τράπεζα, το διοικητήριο των κατακτητών, τις αντιστασιακές οργανώσεις κλπ. 

 . Η ίδρυση της είναι αποτέλεσμα προσπαθειών κάποιων πνευματικών ανθρώπων,Έτσι ο Γυμνασιάρχης Ιστορικός  Πάνος Ροντογιάννης με τη βοήθεια του τότε Μητροπολίτη Δωρόθεου, του Δημάρχου Γιαννουλάτου, του Συμβολαιογράφου Τάκη Μαμαλούκα και πολλών άλλων, συγκέντρωσε παλιά βιβλία και κειμήλια που υπήρχαν σε ιδιωτικές συλλογές, εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη από ναούς και μοναστήρια που είχαν καταστραφεί από σεισμούς, τα οποία απετέλεσαν τον πυρήνα της δημοτικής αρχικά βιβλιοθήκης. 

 Κύριος σκοπός της  Δημόσιας  Βιβλιοθήκης της Λευκάδας  είναι η προώθηση της γνώσης και της έρευνας, η εξυπηρέτηση των πληροφοριακών αναγκών των κατοίκων της Λευκάδας αλλά και του κάθε χρήστη μέσα από υπηρεσίες και πηγές πληροφόρησης που τους παρέχει και να αποτελεί το πολιτιστικό κέντρο των πολιτών που την επισκέπτονται. 

Αρχικά συγκεντρώθηκαν βιβλία και κειμήλια που αποτέλεσαν τον αρχικό της πυρήνα, ενώ σήμερα περιλαμβάνει περισσότερα από 55.000 βιβλία που καλύπτουν όλο το φάσμα της γνώσης και πολλά με τοπική ιστορία που αποτελούν πολιτιστική κληρονομιά για την χώρα.

Για πολλά χρόνια στεγάσθηκαν στο ισόγειο του κτιρίου ευρήματα αρχαιολογικών ανασκαφών, που σήμερα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο και η Συλλογή μεταβυζαντινών Εικόνων Επτανησιακής τέχνης, που άνοιξε για το κοινό το 1966. Στον πρώτο όροφο στεγάσθηκαν τα βιβλία. 

Σήμερα στο ισόγειο του κτιρίου βρίσκονται σύγχρονα βιβλία, χειρόγραφα, παλαίτυπα, χαρακτικά και χάρτες, έργα σύγχρονης τέχνης Λευκαδίων καλλιτεχνών και άλλα κειμήλια. Στον 1ο όροφο στεγάζεται η Συλλογή Μεταβυζαντινών Εικόνων και Θρησκευτικών κειμηλίων από το 16ο αιώνα και μεταγενέστερα. Η συλλογή της εμπλουτίζεται με αγορές που καλύπτουν τις πληροφοριακές ανάγκες των χρηστών και με δωρεές που δέχεται από ανθρώπους του πνεύματος και άλλους φορείς.

 Η συλλογή εικόνων δέχεται πολυάριθμους επισκέπτες κατά τους θερινούς μήνες, αλλά και σχολεία και επιστήμονες στη διάρκεια του χειμώνα

 Η Βιβλιοθήκη μας είναι μια από τις 45 Δημόσιες Βιβλιοθήκες της Επικράτειας, που υπάγονται και στο Υπουργείο Παιδείας.

Η βιβλιοθήκη συμμετέχει ενεργά στην πνευματική ζωή του τόπου και στα πολιτιστικά δρώμενα και έχει επιδείξει αξιοσημείωτη εκδοτική δραστηριότητα, με βιβλία που αφορούν την περιοχή και είναι τα εξής:

• Το Γλωσσάρι της Λευκάδας.
• Εργογραφία του Λαογράφου Πανταζή Κοντομίχη.
• Το Κάστρο της Αγίας Μαύρας.
• Λεύκωμα με χάρτες & χαρακτικά της Λευκάδας.
• Δύο χειρόγραφα ποιήματα του Άγγελου Σικελιανού.
• Κάρτες από τη Συλλογή Μεταβυζαντινών Εικόνων Επτανησιακής Τέχνης.
• "Έτη Φωτός".
• "Ημερολόγιο 2008".
• "Λευκάδα αντισεισμική δόμηση".

Υπηρεσίες της βιβλιοθήκης [Επεξεργασία]

Η βιβλιοθήκη προσφέρει τις εξής υπηρεσίες σε όσους την επισκέπτονται:

• Το Αναγνωστήριο. Η βιβλιοθήκη παρέχει μία αίθουσα αναγνωστηρίου για να μπορεί ο χρήστης να ψυχαγωγηθεί και να μελετήσει υλικό που τον ενδιαφέρει.
• Το Δανειστικό Τμήμα. Δικαίωμα δανεισμού του υλικού της έχουν μόνο οι χρήστες που έχουν εγγραφεί ως μέλη της και έχουν εκδώσει την ειδική κάρτα με την ένδειξη της αστυνομικής ταυτότητας του ίδιου ή του κηδεμόνα του σε περίπτωση ανηλίκου.
• Το Παιδικό Τμήμα. Το παιδικό τμήμα είναι ένας ειδικά διαμορφωμένος χώρος με εκπαιδευτικό υλικό, με συλλογή από παιδικά και νηπιακά βιβλία και οπτικοακουστικό υλικό (CD-ROMS) για την εξυπηρέτηση των πληροφοριακών αναγκών των παιδιών και την ενημέρωση τους. Επίσης διαθέτει για τους μικρούς της φίλους, αναγνωστήριο και δικαίωμα δανεισμού.
• Το Ερευνητικό Τμήμα. Το Ερευνητικό Τμήμα περιλαμβάνει υλικό που αποτελείται από βιβλιογραφία ιστορίας, τέχνης, ανθρωπιστικών επιστημών κ.λπ. και δε δανείζονται παρά μόνο για επιτόπια χρήση εντός του αναγνωστηρίου.
• Σημαντικές Συλλογές. Εκτός από τη κύρια συλλογή της, διαθέτει και άλλες τρεις σημαντικές οι οποίες είναι: η Συλλογή Δημητρίου Γκίνη (κυρίως νομικά βιβλία, 2.000 περίπου τόμοι), η Συλλογή Αντωνίου Τζεβελέκη (κυρίως λευκώματα, περίπου 1.000 τόμοι) και η Συλλογή Σπύρου Κατσαϊτη (κυρίως βιβλία φυσικής - μηχανολογίας).
• Το Δημόσιο Κέντρο Πληροφόρησης. Στο Κέντρο Πληροφόρησης υπάρχουν ηλεκτρονικοί υπολογιστές, εκτυπωτές, σαρωτής και πληροφοριακό υλικό (CD - ROMs κ.ά.) στη διάθεση του κοινό που επιθυμούν τη χρήση τους.
• Τμήμα ατόμων με ειδικές ανάγκες. Διατηρείται ένα τμήμα κατάλληλα εξοπλισμένο με ειδική τεχνολογική υποδομή που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Α.Μ.Ε.Α.

Ωράριο λειτουργίας για το κοινό [Επεξεργασία]

Πρωί: από Τρίτη έως Σάββατο λειτουργεί τις ώρες 08:30-13:30. Απόγευμα: Τρίτη και Πέμπτη λειτουργεί τις ώρες 17:00-19:30 ενώ από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο λειτουργεί τις ώρες 18:00-20:30.

Πηγές [Επεξεργασία]

• Επίσημη Ιστοσελίδα της Βιβλιοθήκης.
• Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας.
• Δημόσιες Βιβλιοθήκες - Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας.

Σήμερα ,η από ετών   Προϊσταμένη της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας: ,κ Ρούσσου Μαρία  ,με απλά και όμορφα λόγια ,θα μας κάνει μια μικρή ξενάγηση  στους χώρους της  , θα μας κάνει να την αγαπήσουμε και να την επισκεφτούμε .
Ας τη γνωρίσουμε

ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ ΜΑΣ

'Η ΤΑΝ 'Η ΕΠΙ ΤΑΣ

(Αναδημοσίευση από το περιοδικό
 °Λευκαδίτικες Σελίδες" τ. 1 Μάρτιος 197β)

Του Γεράσιμου Γρηγόρη

ΙΙάνω από τις μουχλιασμένες στέγες της μικρής πολιτείας διαβαίνουν
 ξυστά της συννεφιάς τα κουρέλια. Τα πλατανόφυλλα στροβιλίζονταν
 στον αέρα και κολλούσαν, κίτρινες μούντζες, το λασπωμένο δρόμο.
Άνεμος αμφίβολος λοξόστρι-βε δω και κει μέσα στα στενορύμια
 κι ήταν το πρωινό στιφό πολύ και παραφορτωμένο.

-Στο γαρμπή το γυρίζει.. .συμπέρανε ο Χατζή -Θωμάς
γραδάροντας τον καιρό.
 Βάδιζε με τα χέρια στις τσέπες της μακριάς πατατούκας
που τον έκανε πιο κοντούλη, κρα-τούσε και κάτω από τη μασχάλη
 του ένα δέμα και κάθε που συναντούσε λασπόλακο τον
 αναμε-τρούσε σκυφτός με τα μυωπικά γυαλιά του, έβγα-ζε
απ'την τσέπη του το δεξί χέρι και μ'ένα "χοπ" πηδούσε πέρα.
Γαρμπής, γαρμπής...μονολόγησε ξανά. Πολύ του άρεσε να
ξεδιαλέει τους καιρούς-χωρίς να είναι η δουλειά του-
 το μετεωρολόγο παρίσταινε, ήταν το βίτσιο του, και κάθε που
 μι-λούσε για τέτοια ένοιωθε μέσα του κρυφά να ψηλώνει
ως τ'ανάστημα εκείνων των αντρειω-μένων ναυτικών, που
τους έβλεπε τότε κάτου στο λιμάνι να αναμετράνε τους ανέμους
 και τις αλ-λαξοκαιριές με μια ματιά. Δεν είναι λίγο πράμα να
 νταραβερίζεσαι με τούτα τα μεγάλα στοιχειά της φύσης, να
ξέρεις τα χούγια τους, να τα κου-βαλάς μεσ'στην αντάρα και
τον τάραχο, αντρειω-μένος ναυτικός, να διαπερνάς τη θάλασσα
μ'ένα ξυλάρμενο. "Χοπ"...Πήδησε τρίτο λασπόλακο ο Χατζή - Θωμάς.
 Πλατάρισε όμως η φτέρνα του στα νερά, ένιωσε μια κρυάδα
στο μπατζάκι κι όλος τρεμού-λιασε και ταρνανίστηκε, γιατί χι
η υγρασία πολ-λή ήταν κι ως το χόχκαλο περόνιαζε.
 Κατηφόρισε στο καλντερίμι σαν το βόδι που πάει στο σταύλο.
 Είχε κιόλας προκαταβολικά μες στο στομάχι του τη χλιαρή γλύκα
του τσαγιού που Θά'πινε στο καφενεδάκι του γερο-Τζόρα.
 'Εχει ο Θεός για σήμερα. Είχε την προαίστηση πως μια καλή δουλειά
 Θα τού'πεφτε. Κροτάλισε τις τρισήμισι δραχμές στην τσέπη του.

Κάτω στα γύφτικα ακούστηκαν καθαρά τα τσαμασφύρια να κελαϊδάνε
 χαρούμενα κι από πέρα οι καμπάνες του Άη-θημήτρη αμόλαγαν
 τα λυπητερά τους καμπανίσματα με μακριά και απόηχα κύματα.
Οι ευκάλυπτοι σουρομαδιόντα-νε με τον αέρα, χτυπιόνταν στους
 βρωμότοιχους του παλιού κάστρου και πέρα η λίμνη ανακατευό-ταν
 κουρκουτιασμένη και λερή.
0 Χατζη -Θωμάς πάτησε το μάνταλο της πόρτας
. Την άνοιξε, όπως ήξερε να μη γρατσου-νάει στο πλακόστρωτο και μπήκε
. Μα καθώς πιά-στηκε το μανίκι του σε μια πρόκα , κι. επειδή
και το χαρτόνι που βούλωνε το σπασμένο τζαμιλίκι μισοξηλώθηχε,
 κοντοστάθηκε ο Χατζής λίγο από μέσα να το σωφυλλιάσει όπως
 μπορούσε, να μην αφήσει και ζημιά πρωί πρωί στο ξένο μαγαζί.

 -Καλημέρα, είπε χωρίς να ιδεί κανέναν. Γαρ-πής, γαΑμπής...

-Κλείσε !... ακούστηκε επιταχτική η φωνή του γερο-Τζόρα
που στο απομέσα σκοτεινό παραπέτο έσιαζε τη φουφού του.

-Κλείσε, είπα, που να κλείσει ο λάκος σου!... - ξαναφώναξε
 ο γέρος καθώς αναγνώριζε το Χατζη -Θωμά μέσα από το μισόφωτο
 με τα γαλανά του μάτια που γυάλιζαν σαν της γάτας. -

Φχαριστώ για την ευχή. Να κλείσει ο λάκος μου να μην μπω μέσα

...Κι εξάλλου ,γέρο γρου-σούζη, πρώτα λέει "καλημέρα"
 ο κοσμος κι ύστε-ρα παίρνει το μαγκάλι από έξω και το βάζει μέσα
 πριν χωνέψει ολότελα. Ε, τι κάθεσαι το λοιπόν ; -Δεν κάθομαι...
Χτύπησε τις παλάμες κι έτρεξε να φέρει το μαγκάλι πού'χε πια λουλουδίσει.
 Χαιρόταν ο Χα-τζη -Θωμάς να χάνει μικροδουλειές σε γνωστούς
 και αγνώστους. 'Ηξερε και τα χωρατατζιδικα.
Κι ούτε Θιγόταν από τα πειράγματα. Δε βαριέσαι...
Κάνε το καλό και ρίχ' το στο γιαλό. 'Ετσι ήταν φτιαγμένος.
Κι ο γέρος - καλός μα φωναχλάς και γκρινιάρης κομμάτι.
Νευρικός. Δε βαριέσαι.
 'Ολος ο κόσμος καλός είναι...
 Μερά-κι του'ρθε, μέσα του μια γλυκιά χαρούλα ανά-λειωνε,
 καθώς είχε μπροστά του το ζεστό και λου-λουδιασμένο μαγκάλι
 και αναροφούσε μ'όλες τις άκρες του κορμιού του το μελένιο του Θάλπος.

"Ωχ, μανα μου!...". 'Ομορφα είν'όλα και κάτω απ'τα κουρέλια
καθαρά και όμορφα..
. Κι έτοιμος ήταν να κλάψει ο Χατζη -Θωμάς,
 να δακρύσει, απ'την ψιλή αόρατη κάμια του μαγκαλιού
 βέβαια, όχι πως η καρδιά τού ήτανε δα και τόσο αχαμνή.

Ήτανε κι όλας η στάση που είχε πάρει μπροστά σε εκείνη την
τρεμουλιαστή ζεστοβολή, χωρίς να το νιώθει, με τα σκέλη
ανοιχτά, την αγκάλη ανοιχτή, τις παλάμες ανοιχτές, την ψυχή
 ανοιχτή, να παίρνει και να δίνει.
Μισόκλεισε τα μάτια πίσω απ'τους μυωπι-κούς φακούς
των γυαλιών του και απολάβαινε
την απονήρευτη ηδονή της ζέστας, ώσπου η στα-γόνα πού'τρεμε
 στην άκρη της καμπουρωτής του μύτης χτύπησε στο χέρι του.
 'Ε, Χατζή, ξύπνα και τραβήξου. 0 γέρος έσιαζε τα τραπεζάκια.
Και βέβαια ο Χατζής ξυmάει και τραβιέται λίγο.
 Βγάζει από την  τσέπη του και την χομμάτα το ψωμί.
Ας ετοιμάσει ο γέρος το τσάι.
Υπάρχουν οι τρισήμισι δραχμές.
 'Ηρθε και το παιδί του καφενείου,
 ο Μάρκος με δάχτυλα φουσκαλιασμένα απ'τις χιονίστρες, με το
πρόσωπο γεμάτο σπιθούρια από τα πρώτα ξυρίσματα.
 Μπήκε κι
ένας χωριάτης, κάθησε δια-κριτικά σε μια άκρη κι έμπλεξε
σκληρόπετσα δάχτυλα πάνω στη γκλίτσα.
 Παράγγειλε ένα καφέ
και μια δραχμή τσιγάρα χύμα "αν έχει"
. "Πώς! 'Εχει, λέει ο Μάρκος, καθώς φοράει την αλατζέ-νια ποδιά του.
 0 δρόμος ήταν πέρασμα των
 χωρικών. Τους περιποιόταν ο γερο - Τζόρας, πελάτες ήτανε.
 Είχε κι όλας μια μόστρα με κάτι καραμέλες, κορδελί-τσες, χαρτοφάκελα
 και τέτοια. Τους άφηνε να δέ-νουν και τα ζωντανά τους καμιά
φορά στην κο-λώνα. Μόνο να μη πολυκάθονται και μήτε να ζυγώνουν
 κατά τον κυρ-Ανέστη τον γείτονα, για-τί αυτός γκρινιάρης άνθρωπος
ήτανε, δεν το'χε σε τίποτα να φωνάξει τους χωροφυλάκους
 ότι "παρανόμως στέκουν τα υποζύγια ενώπιον κα-θώς
πρέπει καταστημάτων και βρωμίζουν με κα-βαλίνες".

 Άλλη ήτανε η πελατεία αυτουνού.
Μεγάλο το μαγαζί του,
εκεί απέναντι στο παλαιό χτίριο με τις θολωτές καμάρες, τη
σκοτεινή στοά και τη βιτρίνα κολλητή στον ασπρισμένο τοίχο,
με σολοδέρματα, τσάντες και ζωγραφιστές βαλί-τσες.
"Ανέστης Σπαγγής, Είδη ταξιδίου και κηδειών" έγραφε
. Γιατί και νεκρόκασες  προμήθευε το μαγαζί.
0 άνθρωπος μπορούσε να εφοδιάσει
τους πελάτες του με τ'απαραίτητα για ένα ταξίδι μικρό, μεγάλο
ή και αιώνιο.
Κείνο το πρωί ο κυρ - Ανέστης σεχλετισμένος
 ήτανε κι ανήσυχος.
'Εβγαινε κάθε τόσο από τη σκοτεινή στοά,
 κοίταζε πάνω-κάτω στο δρόμο και ξανάμπαινε σκυφτός.
 'Ητανε μεσόκοπος, ψηλός πολύ, μακρυλαίμης σαν όρνεο,
με σαγό-νια κι αυτιά πεταγμένα, γκρίζους κροτάφους, γκρίζα
 μάτια, πεταγμένα, μποβολωτά, με μελανά σακουλιάσματα,
 δέρμα ωχρό, χείλη στενά, σφιγ-μένα σαν μια χαρακιά με σουγιά,
 πάνω σε θυμά-ρι.
-Κάτι Θέλει τούτος, μπαρμπα - Γιάννη, λέει ο
Χατζη -Θωμάς, καθώς παρακολουθούσε πίσω από την τζαμόπορτα
 τις κινήσεις του. -
Για ρώτα τον, βρε, έχανε μια χειρονομία
 ο Γιάννης - Τζόρας στο Μάρκο.
 Το παιδί βγήκε και φώναξε τον
κυρ - Ανεστη αν Θέλει τσάι.
 Εκείνος έκανε "όχι" με την παλά-μη του,
 χωρίς να ξηλώσει τα χείλη και πάλι κοί-ταξε μια πάνω κατά το
 ρολόι της δημαρχίας, και μια κάτω, σαν κάποιον να περίμενε.
 Η γυναίκα, μια χωριάτισσα που'ταν ακουμπι-σμένη εκεί στον
 τοίχο αντίκρυ, σήκωσε κι αυτή τα μεγάλα της μάτια προς τα πάνω.
 Τον καιρό Θα ξέταζε.
'Ισως περίμενε το χωριάτη που 'πινε τον καφέ του.
 Οι γυναίκες δεν μπαίνουν στα καφενεία.
 Θα κρύωνε κι ήταν ωχρή πολύ,
 μα δε φαινόταν να στενοχωριέται.
 Καθώς την έβλεπε πίσω απ'το τζάμι
 ο Χατζη - Θωμάς, βανόταν να μαντέψει τις σκέψεις της.
 0 αέρας κολλούσε το μακρύ φουστάνι επάνω της,
 το χτυπούσε να παλαμίζει τα γοφά της, τη γάμπα της.

Τα ξερόφυλλα χόρευαν στα πόδια της, χρυσοκόκκινα σαν
 τη φωτιά του μαγκαλιού... Ας ήταν ν'ανάψουν κι αυτά,
ας την ζεστάνουν ως απάνω, να φύγουν οι στάχτες από το
 ζωντανό σου το μαγκάλι -
Θεέ μου, συγχώρε-σέ με - να μην υποφέρουν,
 λέω, τα πλάσματά σου..
. Ε τριψε τα χέρια του ο Χατζής,
 τ'άνοιξε απότομα σα να'Θελε ν'αγχαλιάσει το μαγκάλι.
 Η πόρτα άνοιξε πάλι.
Μπήκε ο Βαγγέλης ο χασάπης, ψηλός,
 πληθωρικός, μετα χέρια μάγκικα χωμένα στις μπροστινές
 τσέπες τού παντελο-νιού, ταρνανίζοντας την χορμάρα του
μ'ανασηκωμένο το γιακά, ανασηκωμένα τα χείλη, υγρά, έτοιμα για σάχλες.
 Και να πίσω του ο γερο-Ζερ-βούλιας ο μεσίτης,
 μικρός, στεγνός, φτενοπρόσω-πος,
χωματόχρωμος, φρεσκοξούριστος όμως, καλά κουμπωμένος. -
 Αχά... έκανε ο Βαγγέλης με τη φωνάρα του στρίβοντας κατ'αυτόν...
 Βρέ Ζερβούλια, εσύ Θα ξέρεις:
ποιόν βαρά η καμπάνα;
'Ολοι τεντώθηκαν κατ'αυτόν "που ήξερε".
- Με ρωτάτε ποιός πέθανε; (έσκυτμε λίγο).
 Χα... Θα σας πω: Πέθανε ο καημένος ο Χοντροτζανής. -
 0 Τζανής ο Λαδάς; - Ναίσκε, αφεντάδες μου. -
 Μα, καλά, αυτός είχε λεφτά!.
.. έκανε χαζά ο γερο - Τζόρας. Γύρισε, με μια ματιά του ειρωνική,
τον γλυ-κομάλωσε ο Ζερβούλιας. - Τι σχέση έχει; είπε
. 'Ηρθε η ώρα του. Εδώ πάνε καν και καν λεφτάδες, μητροπολιτάδες,
 βα-σιλιάδες... Δε ρωτάει. - Δεν ήταν και μεγάλος.
 Και καλοπερασμένος άνθρωπος. - Καλοθρεμμένος. -
 Βρέ, βρέ... τίποτα δεν είμαστε. Τίποτα.
Έ τριψε τις παλάμες του ο Χατζής, τίναξε τις πλάτες του
να διαλύσει μια μικρή κρυάδα κι έσκυ-ψε ξανά στη γλύκα
 του μαγκαλιού, μια που'χε βyάλει κι ένα συμπέρασμα από
τούτο το καινούρ-γιο χαμπέρι της ημέρας.
 "Κι αυτός με τα πολλά..
. Το ζήτημα είναι όσο ζεις... 'Οσο αξίζει τούτο το μαγκάλι",
 κι έριχνε τη ματιά του πέρα στη γυ-ναίκα, που'χε τα χέρια κάτω
από την ποδιά της, γιατί κρύωνε και γιατί τα κίτρινα ξερόφυλλα
χορεύαν κάτω απ'το φουστάνι της. Κι όσο την κοίταζε μέσα απ'τη
 Θολάδα των γυαλιών του, τόσο χόρευαν μέσα στο μυαλό του
τα ξερόφυλλα κι ο Θάνατος κι η ζέστη και τα σκουλήκια κι η
χόβο-λη κάτω απ'το φουστάνι και τα μυγδαλωτά μά-τια κι η
 συγνεφιά, όλα χόρευαν κι έλεγε μόνος "βρέ, βρέ, τίποτα δεν
είμαστε..
. Και που ζούμε;..." -Να τα μας! Δε σου λέω γω; Σεντούκι!
... Ακού-στηκε η φωνάρα του Βαγγέλη.
Ανασκωμένος
πίσω απ'το τζάμι κοίταζε κι έδειχνε πέρα.
-Βρέ, τι πράγμα.
Αυτό Θα πει να τα'χεις.
 Καρυδιά θα'ναι. 0 κυρ Ανέστης
ο Σπαγγής αντίκρυ με τον υπάλληλό του έβγαζε τη νεχροκάσα
στο υπόστε-γο.
Σαν την ακούμπησε προσεχτικά, τίναξε κάτι
 χώματα απ'το μανίκι του, έσιαξε τη γραβάτα του,
 λαστιχάροντας
 το μακρύ λαιμό του, τα χείλη του.
 Φαινόταν ενοχλημένος
που πολύ ζορίστηκε.
 Κάτι μιλήσε με την υπάλληλό του
 κι έδειξε κατά το καφενεδάκι.
 0 Μάρκος που'ταν έξω μπήκε.
- Χατζη-Οωμά, λέει, εσένα ζητάνε.
-Άντε Χατζή, σού'φεξε πάλι,
 πρωί - πρωί το μπαχτσίτσι. 0 Χατζής κατάλαβε.
Η δουλειά του ήταν
. Χωρίςνα μιλήσει τράβηξε απέναντι.
 Κοζάρησε τα πέζα της νεχροκάσσας.
 'Ηταν πράμα βαρύ, με ασημένιες χειρολαβές και πόμολα
. Κάτι συζήτη-σε με τον άλλον, ξεδίπλωσε το τσουβάλι και τό'-
ριξε στην πλάτη.'Εσκυψε κοντά στο σκαλοπάτι.
 Προσεχτικά
έγειραν το φορτίο αποπάνω του, το ακούμπησαν στη ράχη του.
Ανασηκώθηκε κι ο Χατζής, πήρε ένα βήμα κλονισμένο.
 Το σεντούκι παλατζάρησε στον αέρα, μα δε βρήκε τα πέζα του.
 Σταβόγειρε
. Κι ο Σπαγγής τεντώθηκε να το σιά-ξει
 Τίποτα.
 0 φορτωμένος δεν μπορούσε να ισο-δρομήσει με το φορτίο του.
 'Εστριψε πλώρη στον άνεμο κατά τον ανήφορο.
 Χειρότερα. -
 Άσ'την, άσ'την! Σιγά...
 Την ακούμπησε όρθια στο σκαλοπάτι.
 0 με-ταλλικός σταυρός έλαμψε ολοκαίνουργος
 στη μέση του
καπακιού. Η χωριάτισσα σάλεψε από τη θέση της.
 Άλλαξε
πόδι ορθοστασίας και σταυ-ροκοπήθηκε.
 Το αφεντικό μάλωνε
 τώρα φανερά τον αδέξιο βαστάζο. -
 Θα μπορέσεις να την πας,
άνθρωπέ μου; Ναι ή όχι;
Διαμαρτύρονταν ο άλλος χωρίς ν'ακούγεται.
 Τα μακρυά του χέρια κουνιόνταν αδέξια σα σπα-σμένα φτερούγια.
.. Και να, σε μια στιγμή άνοιξε ολότελα τα χέρια του αυτά.
 Κάτι σαν πείσμα τον έπιασε.
 'Ορμησε κι αγκάλιασε τη νεκρόκασσα.
 Μ'όλα τα ζόρια του σφίχτηκε.
 Την σήκωσε στον αέρα και
γύρισε κατά τον κατήφορο.
Το ξαναμ-μένο πρόσωπό του
είχε πάρει την άγρια έκφραση του ανθρώπου,
 που'ναι, πια
αποφασισμένος να βγει πάνω απ'τη μοίρα του.
 Δεν θα'κανε πίσω.
Πήρε ένα βήμα μπρος, ενάντια στον άνεμο
 προς το μέρος της γυναίκας
, βημάτισε.
 "Τρελός είναι; Που πάει; Τι Θα κάνει;"
 0 όγκος
της νεκρόκασας ταλαντεύτηκε ψιλά πάνω απ'τα κοντακιανά
πο δάρια τον ανθρωπάχου.
 Στο τρίτο κιόλας βήμα η
παλιαρβύλα γλίστρησε στο κατηφορικό λιθό-στρωτο.
 'Ενα "γχουχ" ακούστηκε, καθώς σαρα-βαλιάστηκε ο
 Χατζής ανάσκελα με το αντικέφαλο στο κοφτερό το
 σκαλοπάτι,
ενώ με γδούπο υπό κωφο βρόντησε από
πάνω του το κρύο φορτίο.
 Πετάχτηκαν από το καφενεδάκι οι άλλοι.
Τι-νάχτηκαν του κυρ Σπαγγή τα χοντροκόκαλα χέ ρια,
 ανέμιζε το
yκρίζο του τζουλούφι και η σβρα-χνή φωνή του ψιλά
 "Ανάθεμα την ώρα! Θα μου σπάσεις το σεντούκι".
Έ τρεξε και το πασπάτεψε εκεί στην χώχη, που μια φλέτζα
 ξύλου ξεπετά-χτηκε. - Αχ! αχ!... έκανε.
Τι έχανα με σένα ανάθεμά σε.
- Πάψε, βρέ αδερφέ!
Εδώ ο άνθρωπος σπατσά-ρησε και σύ...
 έμπηξε τη φωνάρα του ο Βαγγέ-λης.
 Ανασήκωσαν τον πεσμένο.
 Ψευτοσάλευε
λίγο.
Τον κουνούσαν.
Δεν συνερχόνταν.
 "Λίγο νερό βρέ".
Τον είχαν πάρει τα αίματα στο σβέρκο και μια κορδελίτσα
κόκκινη κατηφορούσε από το'να του ρουθούνι προς το στόμα. -
 Λιποθυμιά. - Διάσειση, ο άνθρωπος. -
Βρέ, εδώ έιν'άσχημα.
 Στον αντικέφαλο χτύ πησε.
 0 Ζερβούλιας κούνησε το κεφάλι του! -
 Αντικέφαλο, μου λες; Πάει αυτός, πάει. -'Ενα γιατρό, ρέ παιδιά. -
 Τι γιατρό, μου λες... Μαζεύτηκαν κι άλλοι περίεργοι.
Κι η γυναί-κα ζύγωσε να ιδεί.
Ξανάκανε τα σταυρό της κι
 έφυγε πιο ωχρή, κρύβοντας τα μάτια της σαν να 'κλαιγε.
- Να τον πάμε καλύτερα στο φαρμακείο.
- Ναι. Βάλτε τον
 στο σεντούκι. - Γρήγορα. Σταθήτε, βρέ παιδιά. - Σιγά..,
 μην τον διπλώνετε τον άνθρωπο. - Ψηλά το κεφάλι. -'
Οχι προς Θεού, κάτω το κεφάλι. -
 Εξυπνάδες μας πουλάς, ρε φίλε.
 Αιμορραγία είν'αυτή. - Είσαι βλάκας.
 Λιποθυμιά. Δε βλέπεις;
 Μαλώναν κιόλας από πάνω του, κόντευαν
 να'ρθουν και στα χέρια ερεθισμένοι.
 -Κάνε πέρα...
Μπήκε στη μέση ο Βαγγέλης με τις χερούκλες του,
 σπρώχνοντάς τους.
Φέρε το σεντούκι... 'Ετσι, ξαπλώστε τον απάνω.
 Σιγά. 'Ετσι. -Πιάσε συ απο'κει. - .
..Το σεντούκι μου, το σεντούκι μου...
Μου το λερώσατε αίματα.
.. ούρλιαζε ο μαγαζάτορας. -
 Πάψε συ! Τραβήξου πέρα.
 Τον σκότωσες τον άνθρωπο..
. Σκέπασε όλους η φωνάρα του Βαγγέ-λη.
Εγώ, εγώ!...
 Για ξαναπές το!...
Διαμαρτυρό-ταν ο άλλος, ενώ τον
κρατούσαν να μην ορμήσει και χτυπηθεί
 με το Βαγγέλη, ο ψηλέας,
κι έχου-με άλλα ντράβαλα.
Κι έσκουζε σαν χήρα που στη-
Θοδέρνεται "το σεντούκι μου!..." κι άφριζε.
Κι άλλοι γελούσαν κι άλλοι αγρίευαν και χειρονο-μούσαν,
 γνωστοί και άγνωστοι και περαστικοί,
κουβαριασμένοι και γειτόνοι
απ'τα παράθυρα.
 Και γινόταν, ένα σούσουρο κι ένας σαματάς
πού'-
χε πολλή χάζεψη κείνο το πρωί μες στον αέρα.
'Ομως ο Χατζής
ήταν τώρα ξαπλωμένος, ήσυ-χος, καθώς τον ανέβαζαν
έσσαροι
στο καλντερί-μι.
 'Ησυχος και βολεμένος μιά χαρά μέσα σ'ένα
 σεντούκι πολύ πολύ καθώς πρέπει.
Τού'χαν 13ά-λει μαξιλάρι
το τσουβάλι του.
 Χωρίς γυαλιά, τα μάτια του χαμηλωμένα
τά'χε σα να παρακολου-θούσε -
 από ψηλά αυτός -
των ανθρώπων
τα ντρά-βαλα εχει κάτω, σα νά'λεγε :
Βρέ, βρέ... τίποτα δεν ήσαστε ,
 τίποτα... ".
 Σχεδόν χαμογελούσε πρώ-τη του φορά, σα νικητής και
 τροπαιούχος πήγαι-νε καμαρωτός.
'Ενα πλατανόφυλλο στροβιλίστηκε
από πάνω του, κόλλησε χρυσή πεντάλφα στο στήθος του.
 Πέρα οι ευκάλυπτοι σουρομαδιόνταν και χτυ-πιόνταν στους
βρωμότοιχους του κάστρου.
 Οι σβιλάδες του ανέμου δυνάμωναν
τώρα πιο πολύ.
Σκούζανε τα σύρματα και χάργες είχαν αρχίσει,
μαζί, κάτι σα χάχανο.
Τό'χε γυρίσει κιόλας στο Γαρμπή.

Αξιολογική θεώρηση και ιστορική αποτίμηση του Εθνικο-Ενωτικού Ριζοσπαστικού Κινήματος στα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ: ΠΕΤΡΟΣ ΠΕΤΡΑΤΟΣ(από την εφημερίδα ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ )
 

Στα χρόνια της αγγλικής "προστασίας" των Επτανήσων (1815-1864) αναπτύχθηκε στα νησιά το πρωτοπόρο σε αξίες και αρχές κίνημα του Ριζοσπαστισμού. Σε αδιαχώριστη ενότητα πρόβαλε τις αρχές της ελευθερίας, της εθνικής ανεξαρτησίας, της λαϊκής κυριαρχίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, συνδέθηκε με κινήματα και ηγετικές μορφές της επαναστατικής Ευρώπης και διακήρυξε την ανάγκη ίδρυσης μιας Ευρωπαϊκής Συμπολιτείας στη βάση της αλληλεγγύης των λαών. Η εξέλιξη, όμως, των πραγμάτων και ο τρόπος που έγινε η Ένωσε σε συνδυασμό με την επιβολή της ευρωπαϊκής διπλωματίας ακύρωσαν την εφαρμογή του εθνικο-κοινωνικού περιεχομένου του ριζοσπαστικού κινήματος. Η μελέτη, πάντως, της όλης πορείας του κινήματος αυτού παραμένει αναγκαία και χρήσιμη και για τις σημερινές εποχές.
 

[Περιεχόμενα]

[Κεντρική Σελίδα]

Αξιολογική θεώρηση και ιστορική αποτίμηση του Εθνικο-Ενωτικού Ριζοσπαστικού Κινήματος στα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα
 

ΣΠΥΡΟΣ Δ. ΛΟΥΚΑΤΟΣ*
 

Το Εθνικο-Ενωτικό Ριζοσπαστικό κίνημα στα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα, απελευθερωτικό κατά το εθνικό και ριζοσπαστικό κατά το κοινωνικό σκέλος του, ως φιλοσοφία, πολιτικο-κοινωνική θεωρία και πολιτική πρακτική, είναι ευρύτατο λαϊκό κίνημα με όλα τα θεμελιακά χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός κινήματος εθνικο-απελευθερωτικού και πολιτικο-κοινωνικού χαρακτήρα. Αυτά ήταν: η συνειδητή ηγεσία του, αταλάντευτη στις επιδιώξεις και συνεπής στις αρχές και στις διακηρύξεις του κινήματος, και που την απάρτιζαν οι αγωνιστικοί στα νησιά ριζοσπάστες ηγέτες. η αφύπνιση του λαού για τη διεκδίκηση των φυσικών και απαράγραπτων δικαιωμάτων του. η οργανωτική διάρθρωση του κινήματος. ο προγραμματισμός αρχών και στόχων με οργάνωση και πραγματοποίηση λαϊκών αγώνων για την κατάκτησή τους. τέλος η πολιτικο-κοινωνική θεωρία τους με τις πρακτικές προεκτάσεις της στην καθημερινή πάλη του λαού. [...]

Πρωτοπόροι οι αστοί
Ηγέτιδα τάξη του ριζοσπαστικού κινήματος υπήρξε η αστική, κατά την προοδευτική, φιλελεύθερη και δημοκρατική φάση της ιστορίας της, με προβάδισμα την Κεφαλονιά, με στενούς συμμάχους της τους εργαζομένους των πόλεων και ξεχωριστά την καταθλιβόμενη από τις φεουδαλιστικές αγροληπτικές σχέσεις πολυπληθή αγροτική τάξη των Ιόνιων νησιών. Ώριμοι, η αστική τάξη και οι σύμμαχοί της, από τις αγωνιστικές κατακτήσεις και παραδόσεις, ήταν, τότε, έτοιμοι να αναμετρηθούν προς τη λεγόμενη αγγλική "προστασία" και το αποικιοκρατικό της σύστημα και καθεστώς. 
Έμποροι και βιοτέχνες και τεχνίτες, καραβοκύρηδες και ναυτικοί, διανοούμενοι και τιτλούχοι ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, επαγγελματίες και η νεολαία και οι πολυπληθείς αγρότες συνέστησαν αρραγές μέτωπο κατά του Άγγλου κυρίαρχου και των εγχώριων ευγενών και αρχόντων οργάνων του και κατέστησαν οι δημιουργικοί παράγοντες και συντελεστές του κινήματος. Καθοδηγητική ηγεσία του μετώπου αυτού κατέστησαν οι ριζοσπάστες, ο Ηλίας Ζερβός - Ιακωβάτος και ο Ιωσήφ Μομφερράτος στην Κεφαλονιά, ο οποίος "ως εστία της εθνικής ενώσεως κατέστη όλη ποίησις κρητική, λυρισμός έξαλλος, διθύραμβος ενθουσιώδης, διάχυσις πανηγυρική", οι Φραγκίσκος και Ναθαναήλ Δομενίγαι στη Ζάκυνθο, ο Παΐζης στην Ιθάκη, ο Ποφάντης στην Κέρκυρα και άλλοι, που θα συγκροτήσουν την ομάδα των ριζοσπαστικών βουλευτών στη Θ' Ιόνια Βουλή. Με τέτοια ηγεσία και ηγέτιδα τάξη το ριζοσπαστικό κίνημα εντάσσεται μέσα στο φάσμα των εθνικοαπελευθερωτικών και αστικοδημοκρατικών κινημάτων της εποχής του, τα οποία και από την άποψη ορισμένων αρχών και διακηρύξεών του πρωτοπορεί. [...]
Αυτές ακριβώς οι αρχές και οι διακηρύξεις του ριζοσπαστικού κινήματος συνιστούν και το μέτρο της αξιολογικής του θεώρησης και της ιστορικής του αποτίμησης. Αυτές οι αρχές φέρουν έκδηλη τη σφραγίδα της φιλοσοφίας και της προοδευτικής πολιτικο-κοινωνικής θεωρίας της εποχής του, την οποία όμως η ηγεσία του προσάρμοσε στις ειδικότερες συνθήκες της Επτανήσου επεκτείνοντάς την σε ευρύτερους γεωγραφικούς χώρους ως μεταπλάστης της και σε τέτοιο βαθμό, ώστε μπορούσε ανεπιφύλακτα να δεχτούμε ότι ο Επτανησιακός Ριζοσπαστισμός συνιστά την πρώτη στον ελληνικό χώρο πολιτική σχολή, την Επτανησιακή.

Πρωταρχική η ελευθερία
Πρωταρχική και θεμελιακή αρχή του Ριζοσπαστικού κινήματος ήταν αυτή των φυσικών και απαραγράπτων ανθρώπινων δικαιωμάτων και πρώτιστα απ' όλα της ελευθερίας. Αυτήν διεκήρυσσε "αμέριστη και αδιαίρετη" και ένας από τους ηγέτες του κινήματος ο Ιωσήφ Μομφερράτος, διαχωρίζοντάς την σε εξωτερική και εσωτερική, χαρακτηριστικά τόνιζε:
"Είναι λαός ελεύθερος εξωτερικώς, όστις πραγματικώς απολαμβάνει και χαίρει την ανεξαρτησίαν και αυτονομίαν του χωρίς ποσώς, αμέσως ή εμμέσως, να υπόκειται εις την εξουσίαν ή υλικήν ισχύν άλλου... είναι δε ελεύθερος εσωτερικώς όστις είναι κάτοχος εαυτού, αυτεξούσιος ήτοι κυρίαρχος και δη της κυριαρχίας του απολαμβάνων της ευημερίαν του και εις οδόν προόδου προχωρών και αναπτυσσόμενος." Την ελευθερία κάθε λαού ο γνήσιος Ριζοσπαστισμός την ταύτιζε με την "εγκατεστημένη εθνικότητα και την κυριαρχία του λαού", κάθε δε άλλη ελευθερία, χωρίς αυτούς τους όρους, την κατάγγελνε ως "χίμαιρα και απάτη".
Με βάση αυτό το περιεχόμενο, που προσέδιδε στην έννοια της ελευθερίας πρωταρχική επιδίωξή του ο Ριζοσπαστισμός καθόριζε την εθνική ανεξαρτησία και το αίτημά του αυτό ως Ένωση με την Ελλάδα το διασφάλιζε ως ιερό και αναφαίρετο δικαίωμα του λαού. Άλλος ηγέτης του Ριζοσπαστισμού, ο Ηλίας Ζερβός-Ιακωβάτος, σε υπόμνημά του προς την Ιόνια Βουλή πολύ χαρακτηριστικά και παραστατικά τόνιζε: "όπου ξένος βασιλεύει, τα πάντα είναι ψεύδος και σκιά, ο νόμος είναι ενέδρα, η δικαιοσύνη σκευωρία, η αρετή έγκλημα, η ελευθερία κακούργημα...".

Εθνική ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία
Την εθνική ανεξαρτησία κάθε λαού το κίνημα τη διακήρυσσε ως κοινωνικό προσόν, φυσικό και αναγκαίο και η εξάσκηση των δικαιωμάτων, που πηγάζουν από αυτό επιβάλλεται ως ιερό καθήκον. Η πιο επίσημη και με διεθνή απήχηση έκφραση αυτού του αιτήματος, ως λαϊκού δικαιώματος βρίσκεται στο ιστορικό ψήφισμα των Ριζοσπαστών βουλευτών, στη Θ΄ Ιόνια Βουλή, με το οποίο διακηρυσσόταν ότι αμετάτρεπτη θέληση του Επτανησιακού λαού είναι να ενωθεί με την Ελλάδα "επειδή η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εθνικότης εκάστου λαού είναι δικαιώματα φυσικά και απαράγραπτα".
Την ανάκτηση της Εθνικής Ανεξαρτησίας του επτανησιακού λαού ο Ριζοσπαστισμός την καθόριζε ως "το πρώτιστον και αρχικόν βήμα", τη θεωρούσε όμως αξεχώριστη από τη Λαϊκή κυριαρχία και διασάλπιζε ότι χωρίς τη συνύπαρξη και ακεραιότητα της Εθνικής Ανεξαρτησίας και της Λαϊκής κυριαρχίας "ούτε ιδίαν και ζώσαν προσωπικότητα, ούτε ιδίαν και ελευθέραν βούλησιν δυνάμεθα να εννοήσωμεν". Γι' αυτό διακήρυσσε ότι η ανάκτηση της Εθνικής Ανεξαρτησίας του κάθε λαού πραγματοποιείται "όχι δια της προσοικειώσεως του στοιχείου της εσωτερικής τυραννίας", αλλά "με την ιδέαν της καθιερώσεως ελευθέρου και αληθώς ισονόμου πολιτεύματος επί της κυριαρχίας του Λαού στηριζομένου".
Τη λαϊκή κυριαρχία ο γνήσιος Ριζοσπαστισμός την καθόριζε ως την "αληθινή πηγή της πολιτικής εξουσίας" και γι' αυτό θεωρούσε την Ένωση "ως κήρυγμα μονομερές και αντιπατριωτικόν, ως δέλεαρ της ξενοκρατίας, χωρίς την άμεση και ουσιαστική σύνδεσή της με τη Λαϊκή Κυριαρχία".
Πρώτος στόχος του κινήματος η ελευθερία και η εθνική ανεξαρτησία, έπειτα δε η συνδεδεμένη αναπόσπαστα με αυτές Λαϊκή Κυριαρχία. Αλλά παράλληλα στόχος θεμελιακός ήταν και η κοινωνική ισονομία και δικαιοσύνη. Ο γνήσιος Ριζοσπαστισμός και στον τομέα αυτό πρωτοπορεί προτρέχοντας από την εποχή του, αφού, κοντά στα άλλα, οι εκπρόσωποί του στη Θ' Ιόνια Βουλή απαίτησαν: την κατάργηση των κοινωνικών διακρίσεων. την ισότητα των πολιτών. την κατάργηση της θανατικής ποινής. την ελάττωση ή απαλλαγή του λαού από τους δυσβάστακτους φόρους. τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών. την κατάργηση του νόμου, που επέβαλε εξορία στους πολίτες. τον σεβασμό του οικογενειακού ασύλου. και την κατάργηση των βασανιστηρίων και των αντικοινωνικών διατάξεων, που "εξευτελίζουν τον ελεύθερον πολίτην".
Οι στόχοι και τα οράματα του Επτανησιακού Ριζοσπαστικού κινήματος επεκτείνονταν σ' ολόκληρο τον ελληνισμό, του οποίου επεδίωξε την εθνική αποκατάσταση πιστεύοντας ότι αυτή θα κατορθωθεί, αν όλος ο Ελληνισμός στηριζόταν στις δικές του δυνάμεις και όχι στους ξένους. Διακήρυσσε την ελληνική αναγέννηση "παντός του ελληνικού Γένους". Οραματιζόταν, τη μια και αδιαίρετη πανελλήνια δημοκρατία με τη συνένωση παντός του ελληνικού, μακριά "από το αλλόκοτον και κατ' εξοχήν ανθελληνικόν δόγμα της μοναρχικής ειδωλολατρίας" μια πανελλήνια Δημοκρατία, ελεύθερη και ανεξάρτητη, με κυρίαρχο το Λαό της, εστία δημιουργικών έργων και πολιτισμού, ακτινοβόλα προς τα Βαλκάνια και την Ανατολή και σύνδεσμός τους προς τη Δύση.

Υπέρ της Ευρωπαϊκής Συμπολιτείας
Πέρα από τον Επτανησιακό και τον Πανελλήνιο χώρο τα οράματα του γνήσιου Ριζοσπαστισμού επεκτείνονταν και στον πανευρωπαϊκό με τη διακήρυξη της αδελφότητας των λαών, που δεν την περιόριζε σε μια απλή θεώρηση αρχής, αλλά της προσέδιδε πρακτικό, συγκεκριμένο σχήμα, εκπληκτικό και προφητικό έτσι, που η ηγεσία του κινήματος καθίσταται ο διορατικός πρόδρομος της πανευρωπαϊκής ιδέας. Γιατί πρώτο στην Ευρώπη το Ριζοσπαστικό κίνημα στα αγγλοκρατούμενα Επτάνησα συνέλαβε και διακήρυξε την ανάγκη της πανευρωπαϊκής κοινότητας και συμπολιτείας διακηρύσσοντας με ένα από τους πρώτιστους ηγέτες του, τον Ιωσήφ Μομφερράτο, ότι θα κατεδαφιστεί αναπόφευκτα "Το σαθρόν οικοδόμημα της ασεβούς και ανιέρου συμμαχίας των βασιλέων" και στη θέση του "Θα εγερθεί το νέον και μέγα οικοδόμημα της αληθώς ιεράς και αγίας των λαών συμμαχίας", και τότε "Αντί των ελευθεροκτόνων ηγεμονικών συνεδρίων, επί τη βάσει της ελευθέρας εθνικότητος, της κυριαρχίας των λαών και της μεταξύ αυτών αλληλεγγύης" θα ανδρωθεί "Εν είδος ευρωπαϊκής συμπολιτείας, όπου αι μεταξύ των Εθνών σχέσεις θέλουσι διευθετείσθαι όχι εγωιστικώς, δυσμενώς και εχθροπαθώς, αλλ' αδερφικώς εν πλήρει ισότητι, αμοιβαιότητι και δικαιοσύνη".
Με αυτό το όραμα ο γνήσιος Ριζοσπάστης Ιωσήφ Μομφερράτος καθίσταται από τα μέσα, ακόμα, του περασμένου αιώνα ο πρώτος Έλληνας και Ευρωπαίος με ολοκληρωμένη την ευρωπαϊκή συνείδηση, προδρομικός κήρυκας της πανευρωπαϊκής ιδέας και κοινότητας με ισότητα και συναδέλφωση όλων των ευρωπαϊκών λαών.
Με βάση όλα αυτά συνδετικός κρίκος του γνήσιου επτανησιακού Ριζοσπαστισμού προς άλλα παρόμοια ή παράλληλα κινήματα της εποχής του στην ευρωπαϊκή ήπειρο ήσαν: "η ενότης των ιδεών και η σύμπνοια των πνευμάτων". "το γενικόν πνεύμα ανεξαρτησίας και κοινωνικής απελευθερώσεως και αναπλάσεως". "μία αόρατος μεν, αλλ' όχι ολιγώτερον αληθής συγκοινωνία καρδιών και πνευμάτων τόσον εις τον πόθον του δικαίου και της ελευθερίας, όσον και εις το μίσος κατά της τυραννίας" και η οποία "συνδέει τους λαούς εις έν, εωσού και εις γενικόν πραγματικόν σύνδεσμον συνάψη αυτούς".

Γι' αυτό πιστεύει και διακηρύσσει ότι μόνον η ομοψυχία και η ενότητα των καταπιεζόμενων λαών μπορεί να ανατρέψει "εκ θεμελίων το προϋπάρχουν σύστημα" και να εγκαθιδρύσει στέρεα το νεώτερο με τελικό αποτέλεσμα την εθνική τους ανεξαρτησία, την κυριαρχία τους, την παγκόσμια δημοκρατία και την πανευρωπαϊκή συμπολιτεία. Με αυτά τα οράματα ο γνήσιος επτανησιακός δημοκρατικός Ριζοσπαστισμός συνθέτει ένα από τα κινήματα προόδου της εποχής του και ακριβώς αυτές οι αρχές και διακηρύξεις του είναι εκείνες, που τον αξιολογούν και τον αποτιμούν ιστορικά ως πρωτοπορία τους.

Η Ελλάδα, δορυφόρος της Αγγλίας
Το επτανησιακό γνήσιο Ριζοσπαστικό κίνημα "εξερχόμενον", κατά τον Ηλία Ζερβό - Ιακωβάτο, "εκ των σπλάχνων του λαού και έχον τα φρονήματα, τας ανάγκας και τας δοξασίας του ήτο κάτι πλέον υψηλόν, πλέον ισχυρόν, πλέον απόρθητον. ήτο Λαός, ηθική δύναμις και κοινή γνώμη". Οι εθνικοί του στόχοι και οι πολιτικο-κοινωνικές επιδιώξεις του, που οραματίστηκαν οι πρωτεργάτες του δημιουργίας και ανάπτυξης του Ριζοσπάστες και για την πραγμάτωση των οποίων αγωνίστηκαν με το λαό, με πρωτοπορία του τον Κεφαλληνιακό, δεν σκέφθηκαν από επιτυχία παρά τους πολύχρονους αγώνες και τις αιματηρές τους θυσίες. Η Ένωση των Επτανήσων με τη μητέρα πατρίδα ήταν Ένωση, που υπαγορεύτηκε από πολιτικές ιδιοτέλειες και σκοπιμότητες της αυτόκλητης αγγλικής "Προστασίας" και χορηγήθηκε όχι ως αναφαίρετο και απαράγραπτο δικαίωμα του επτανησιακού λαού, αλλ' ως ικεσία προς την Αγγλίδα άνασσα Βικτωρία. Και είναι αυτό το γεγονός, το οποίο παρώθησε τον Ηλία Ζερβό να διακηρύξει ότι με την Ένωση ολόκληρη πια η Ελλάδα κατέστη "δορυφόρος της Αγγλίας" και μετατράπηκε σε "Επτάνησον αγγλικής προστατευομένης και αφανώς διοικουμένης". και αργότερα τον άξιο επίγονο των Ριζοσπαστών και κήρυκα της κοινωνιστικής δημοκρατίας Ρόκκο Χοϊδά να διασαλπίσει από το βήμα της βουλής ότι "δεν ενώθηκε η Επτάνησος με την Ελλάδα, αλλά η Ελλάδα με την Επτάνησο" και "ο άγγλος αρμοστής μετέθεσε την έδρα του εκ της Κερκύρας εις τας Αθήνας υπό το ειρηνικόν όνομα Γεώργιος Χριστιανός Α', βασιλεύς των Ελλήνων".

Μετακένωση του ριζοσπαστικού πνεύματος
Οι στόχοι και οι επιδιώξεις του Ριζοσπαστικού κινήματος και της ηγεσίας του, εθνικοί και κοινωνικο-πολιτικοί, μετά την Ένωση πέρασαν στο χώρο της ελεύθερης πατρίδας και συγχωνεύτηκαν με τους στόχους και τις επιδιώξεις όλοι του Ελληνισμού, ελεύθερου και υπόδουλου. Αυτούς πρόβαλαν πια και την πραγμάτωσή τους επεδίωξαν, εξελικτικά και προοδευτικά διαμορφούμενους, οι άξιοι επίγονοι των Ριζοσπαστών, ο Πατ. Πανάς, ο Ρόκκος Χοϊδάς, ο Πλάτωνας Δρακούλης, ο Μαρίνος Αντύπας και ολόκληρη φάλαγγα αγωνιστών κατά τον τωρινό αιώνα και έως τις ημέρες μας με κορύφωμα τους αγώνες στο αλβανικό μέτωπο και τα μακεδονικά οχυρά και την ανεπανάληπτη εποποιία της Εθνικής Αντίστασής μας στα δίσεκτα χρόνια της ανθρωποκτόνου φασιστικής κατοχής.
Έχουν συνειδητοποιήσει σήμερα οι Επτανήσιοι ότι οι ηγέτες και δημιουργοί του Ριζοσπαστικού κινήματος και πρώτιστοι πρώτων οι Ηλίας Ζερβός - Ιακωβάτος και Ιωσήφ Μομφερράτος με θυσίες και αυταπάρνηση χάραξαν το δύσβατο δρόμο της Εθνικής Ανεξαρτησίας και της κοινωνικής προόδου διαθέτοντας κατά τη μαχητική αγωνιστικότητά τους την Αρετήν και την Τόλμην [...].

*Δρ. Ιστορικός
(Αποσπάσματα από ευρύτερη μελέτη, δημοσιευμένη στο περιοδικό του Συνδέσμου Φιλολόγων Κεφαλονιάς - Ιθάκης "Κυμοθόη", τεύχ. 1, Αργοστόλι, Δεκ. 1991, σσ. 5-15.)

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ: ΠΕΤΡΟΣ ΠΕΤΡΑΤΟΣ(από την εφημερίδα ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ )