ΜΝΗΜΕΣ ΣΕΙΣΜΩΝ

Μέ βάση τόν πρόσφατο σεισμό τῆςΚεφαλλωνιᾶς


ὙπόΧαρᾶς Παπαδάτου –Γιαννοπούλου

Οἱ σεισμοί στό γειτονικό μας νησί μᾶς φέρνει αὐθόρμηταστόνοῦτίς δικές μας μνῆμες. Στήνοὐσίαεἴμαστεἕνας γεωγραφικός χῶροςκαίἔχουμετήνἴδια μοίρα.Σεισμοί καί πάλι σεισμοί. Στήνοὐσίαδένσταματοῦν ποτέ. Καί πάντα ὅτανὑπάρχειἔξαρση  ἡ διάρκεια τῶνπρό-καίμετασεισμῶνσεισμῶνεἶναι μεγάλη.

Ἐπειδή ἡ ἀκολουθία μοιάζει νάεἶναιἴδιαμέαὐτήτῶνσεισμῶντοῦ 1948 σέμᾶς, καλόν εἶναινάθυμηθοῦμε λίγο τήνἐποχήαὐτή.

Ὅλοι θυμόμαστε τόν σεισμό τοῦἸουνίουtοῦ 48. Ὅλαἄρχισαν δύο μῆνεςπρίν,στίς 21Ἀπριλίουτοῦ 1948, μέἕνανπροσεισμό (5.1 ρίχτερ) ὅπως διαπιστώθηκε μιάκαίτήνἑπομένηστίς 22 Ἀπριλίουἔκανεἕνανἰσχυρότατοκατστρεπτικό, κατά τον Γαλανόπουλο σεισμό, ἐντάσεως6.6 ρίχτερ. Ἀκολούθησαν πολλοί μετασεισμοί τῶνὁποίων ὁ μεγαλύτερος ἦταν κατά τόν Γαλανόπουλο στίς30 Ἰουνίουτοῦ 1948 μέἔνταση 6.4 ρίχτερ,ἐπίσης καταστρεπτικός.Εἶναιαὐτός πού κυρίως θυμόμαστε.  Ἡ πληγεῖσα περιοχή ἦταν κυρίως ἡ δυτική πλευρά τοῦνησοῦ.Τόπρῶτο τηλεγράφημα γιάτόν σεισμό τοῦἸουνίουτοῦ1948 στάλθηκε 40 λεπτά μετά τόν σεισμό καίτό καταγράφω ὅπωςτόβρῆκαστόἀρχεῖοτοῦ πατέρα μου, παρατηρητοῦ τότε τοῦΜετεωρολογικοῦΣταθμοῦτοῦἈστεροσκοπείουἈθηνῶν.

«Τήν 2.20 ὡρανμ.μ.  ἐσημειώθη τρομακτικός σεισμός καθαρός τεκτονικός, διαρκείας 8-10 δευτερολέπτων καίἰσχυροτάτηςἐντάσεως. Προηγήθη ἰσχυρά βοή καίἀκολούθησενἡδόνησιςμέ καθέτους κυμάνσεις τάςὅποίαςἐπηκολούθησανὁριζόντιαι. Κατά τήν στιγμήν τῆςἀλλαγῆςτῆς κυμάνσεως ἐνομίζομενὅτικαταποντιζόμεθα. Ἡδόνησιςἐτερματίσθηἀποτόμωςμέἀποτέλεσματήνκατάρρευσιντοῦ συνόλου σχεδόν τῶνοἰκιῶν. Αἱμετασεισμικαί δονήσεις ἦσανἐλαχίστηςἐντάσεωςκαίὀλίγαι. Τόκέντροντοῦσεισμοῦἦτο 20-25 χιλιόμετραδυτικῶςτῆς πόλεως καίἐντόςτῆς  θαλάσσης εἰς τρόπον ὥστετό καταστραφέν ἐξὁλοκλήρου χωρίον Τσουκαλάδες εὑρέθηεἰςτόἐπίκεντροντοῦσεισμοῦ.

(ΠερίληψιςἐκθέσεωςκαθηγητοῦἸω. Παπαδάτου. Τό τηλεγράφημα διεβιβάσθη τήν 3^ηνμ.μ. Ἰουνίου 1948, διά τοῦἀσυρμάτουΝαρκαλιευτικοῦεὑρισκομένουεἰς λιμένα Λευκάδος).

Παρατηροῦμεὅτιἐπί δύο μῆνεςὑπῆρχεμιάμεγάλη σεισμική δραστηριότητα ἡὁποίαἄνοιξεμέ δύο μεγάλους σεισμούς καίἔκλεισεμέἕναἐπίσης μεγάλο καί καταστρεπτικό σεισμό, δύο μῆνες μετά.Καί πάλι τό φαινόμενο δέν σταμάτησε. Συνεχίστηκε μέ μικρότερη ἔνταση μέχρι τέλους του χρόνου.

Καίἡ διάρκεια αὐτήδένεἶναικάτι περίεργο. Ἡμελέτη τῶν παλαιοτέρων καταγραφῶνσεισμῶνμᾶς δίνει μιάἀνάλογηεἰκόνακαί μάλιστα σέ μερικές περιπτώσεις πολύ χειρότερη.Ἡ ἐφημερίδα «Ἐθνική Ψυχή», Ἀριθμ.66 τῆς 18^ηςἸουλίου 1948, πού ἐκδιδότανστήν  Λευκάδα, γράφει:

«Καταστροφή

Ἡ Λευκάς, τόὡραῖον νησί μέτήνπόλιν του τήνὁμώνυμοντήνΠαλαιάνΣάντανΜαύρανἔπαψενάὑπάρχῃ. Ἐκεῖνο πού ἔμεινεεἶναιοἱ κάτοικοι πού σάν περιπλανώμενοι Ἰουδαῖοιμήἔχοντεςποῦτήν κε φαλήνκλῖναιἀπότῆς μεσημβρίας τῆς 30^ηςἸουνίουἀπφράδοςἡμέρας γυρίζουν ἐδῶκαίἐκεῖμέ δάκρυα στά μάτια. Περιουσίες πούἔγινονμέ κόπους καίἱδρῶτα πολύ, χάθηκαν μέσα σέ λίγα λεπτά τῆςὥρας….»

Στιγμές ἀπόλυτηςἀπελπισίας. Καίὅσοι ζήσαμε τόνσεισμό αὐτό θυμόμαστε καλά τήνἀτμόσφαιρα. Ἀλλάὅπως πάντα ἡ ζωή συνεχίζεται.Καί ἡ Λευκάδα μετά τόπρῶτοσόκἄρχισεἀμέσωςτήνἀνασυγκρότηση.

«Σεισμός καίἀνασυγκρότηση», γιάνάεὐθυμήσουμε,ἦτανκαί ἡ ἐπιθεώρησητοῦἀειμνήστου  Σπύρου Φίλιππα  Πανάγου πού μέσα στίς δύσκολες ἐκεῖνες στιγμές,τό θέρος τοῦ 1948, ἔδωσεμιάἔνεσηαἰσιοδοξίαςκαίβοήθησε νάὑπερβεῖ ὁ κόσμος τήν κατάθλιψη.

Ἀργότεραεἴδαμεὅτι ἡ Λευκάδα δέ καταστράφηκε. 
Καίαὐτό διότι διαθέτει ἕναἀξιοπρόσεκτοἀντισεισμικό σύστημα δομήσεως τόὁποῖοἔχειτήν δυνατότητα νάἀναγεννᾶταιἀπό τ;iς στάχτες του.

Τόσο στάλιθινα σπίτια τῶνχωριῶνὅσοκαίστά σπίτια τῆς Χώρας, πού ἡ κατασκευή τους συντίθεται ἀπό δύο παράλληλες κατασκευές, μιά λίθινη καίμιά ξύλινη καίοἱὁποῖεςδροῦνἀνεξάρτητα μεταξύ τους τήνὥρατοῦσεισμοῦ, ἄντεξαν. Καί φυσικάαὐτό οφείλεται ἐπίσηςστήνἐξαιρετικήκαίεὑρηματική θεμελίωση τῶνσπιτιῶν. Ἡ ὁποίαεἶναι μοναδική στόνἑλλαδικοχῶροκαίὄχι μόνο.Καί ἡ θεμελίωση αὐτήδέν παθαίνει τίποτε.

Πολλά ἀπότά σπίτια πού ἔδειχναννάἔχουνὑποστεῖ μεγάλες ζημίες, ἐπισκευάσθηκανκαίὑπάρχουν μέχρι σήμερα καίεἶναι μαρτυρίες μιᾶςἀξιοπρόσεκτηςπαραδοσιακῆςἀντισειεμικῆςἀρχιτεκτονικῆς.

Ο παρακάτω  φωτογραφίες(http://www.britishpathe.com) ἀπότόν σεισμό του 1948 δείχνουν ὅτι ἡ Λευκάδα ἄντεξε. Κυρίως οἱ ζημίες εἶναιστά λίθινα ἰσόγειαἐνῶ ἡ ξύλινη ποντελαρισμένηἀνωδομήτάπῆγεμιά χαρά.

Ἡ κεντρική πλατεῖα	Δρόμος ὅπουτό διώροφοκαίτάδιπλανά του κτήρια ἄντεξαν. Δεξι ἡ κατάρρευση ἰσογείου.
Σοκάκκιμέ πολύ λίγες βλάβες σέ σχέση μέτό μέγεθος τοῦσειμοῦ	Τυπική βλάβη. Τό λίθινο ἰσόγειοὑπέστε βλάβες, ἡ ξύλινη κατασκευή, (ποντελάρισμακαίὄροφος) ἄντεξαν. Ἀριστεράἕνα πολύ παλιό κτίσμα δένἔπαθε τίποτε.

Ἀνεξάρτητα βέβαια ἀπότήνἐπιστημονικήἐκτίμησητῆςσεισμικῆςἐπάρκειαςοἱοἰκονομικέςἐπιπτώσειςγιάἕνα  πάμπτωχο τότε, νησί ἦταν σοβαρές.

Ἔτσιἔγινεστήν Λευκάδα τότε κάτι πού σήμερα , σέμιἀἙλλάδατῆςἀφθονίας, δέν ξέρω ἄνθάτόκαταφέρναμε.

Δημιουργήθηκε ἡ Νεάπολη. Αὐτό σημαίνει  ὅτιἔπρεπενάἀγορασθεῖ ἡ ἔκτασηἀπότό κράτος,νάχτισθοῦντά σπίτια, τάπηλόκτιστα,τάὁποία παραχωρήθηκαν ἀργότεραστούςκατοίκους.Σέμιά περίοδο πού ἡ Ἑλλάδα βρισκότανε ἀκόμησέἐμπόλεμη κατάσταση καίσέμιά κυριολεκτικά διαλελυμένη οικονομία. Αὐτή ἡ πρωτοβουλία εἶχεσάνἀποτέλεσμανάστεγασθοῦν πολλοί κάτοικοι πού δένεἶχαν στέγη καίνάἔχει γίνει σήμερα μιά πραγματικά νέα πόλη μέἐξαιρετικά πλέον καλοχτισμένα κτήρια εἴτετῆςπαραδοσιακῆςἀρχτεκτονικῆςεἴτε νέα.

Στό Σχέδιο τόἐπάνω δεξιάτμῆμα,τόπιόσκοῦροεἶναι ἡ παλιά Λευκάδα, καί κάτω ἀριστεράμέτόμαῦρο περίγραμμα, τό νέο τμῆμα, ἡ Νεάπολη, πού προστέθηκε μετά τούς σεισμούς τοῦ 1948. Σχεδόν μιά δεύτερη Λευκάδα.

Ἡ καλή κατάστσητῶν κτηρίων ἐπιβεβαιώθηκεμέτόν σεισμό τῆς 14^ηςΑὐγούστουτοῦ 2003.

Σύμφωνα μέἀνακοίνωση πού ἔγινεστό5^ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΓεωτεχνικῆςκαίΓεωπε­ρι­βαλ­λοντικῆςΜηχανικῆς, ΤΕΕ, Ξάνθης, 2006, ὁ σεισμός αὐτόςμέἔνταση 6,2 στήν κλίμακα Richter, «ἀποτέλεσεἕνα σεισμικό φαινόμενο ἰδιαίτερης σημασίας γιάτήν χώρα μας»,(O σεισμός της Λευκάδας (Μ=6.2, 14 Αυγ. 2003: Ισχυρή Εδαφική Κίνησηκαι Αποτίμηση του ρόλου του εδάφους).

Παρά ταῦτα πάλι ἡ  Λευκάδα ἄντεξε. Δένἐμφανιστήκαν φαινόμενασάναὐτάτῆςΚεφαλλωνιᾶςστόν πρόσφατο σεισμό. Καίτόπιόἀξειοσημέιωτοεἶναιὅτιἐνῶἔφυγαν πανικόβλητοι πολλοί Ἕλληνες τουρίστες, οἱξένοι στήν πλειοψηφία τους ἔμειναν. Διότι τά καταλύματά τους δένἔπαθαν τίποτε.

Θά πρέπει μέἔμφασηνάποῦμεὅτι οι σεισμοί εἶναιμᾶλλονἀνεύθυνοιγιάὅσαμᾶς συμβαίνουν.Ἄν προσέξουμε νάεἶναι σωστές οἱ κατασκευές μας,μποροῦμε κατά μεγάλο μέρος νάἀντιμετωπίσουμε του σεισμούς. Τά παραδοσιακά μας κτήρια στήν Χώρα ἀλλάκαίτά χωριά ζοῦν πάνω ἀπό 200 χρόνια. Καίεἶναιἀκόμηἐδῶ. Ἔστωμέἐπισκευές.

Τό νησί  δέν διαλύθηκε ποτέ ὅπως ἡ Κεφαλλωνιάκαί ἡ Ζάκυνθος στούς σεισμούς τοῦ 1953.Καίτάμέν παραδοσιακά μας κτήρια ὅπωςἀναφέραμεἔχουντήν δυνατότητα τῆςἀναγεννήσεως, τάδέ νέα κτήρια, μέτά νέα ὑλικάἔχουνἐφαρμόσεισωστά τούς ἀντισεισμικούς κανονισμούς δομήσεωςμέἀποτέλεσμανάμποροῦννάἀνθίστανταιἐπιτυχῶς.  Κάτι πού δένσυνέβεισέ πολλά κτήρια τῆςΚεφαλλωνιᾶς, ὅπωςεἴδαμε,μέἀποτέλεσμανάβλαβοῦν σημαντικά καίνάδημιουργοῦνκαίἕναἀρνητικό τουριστικό κλίμα γιά το νησί.

Τάκης Μαμαλούκας 0 συνεργάτης, ο φίλος, ο διανοούμενος του Γιάννη Αθηνιώτη Εφ. «ΛΕΥΚΑΣ» φ. 240, 18/1/1985

του Γιάννη Αθηνιώτη

Εφ. «ΛΕΥΚΑΣ» φ. 240, 18/1/1985 

Η οικία Μαμαλούκα στην οδό Άγγελου Σικελιανού, 

η οποία σήμερα έχει ανακαινισθεί

Δεν είχαμε με τον Τάκη Μαμαλούκα από τον καιρό που γειτονέψαμε
καμιά γνωριμία. Δε θυμάμαι αν λέγαμε καλημέρα.
'Εμενε στο Θαυμάσιο από πλευράς αρχιτεκτονικού
σχεδίου σπιτικό του κι ούτε οι δρόμοι δε βόλευαν
για έναν απλό χαιρετισμό.
 Η πρώτη τυπική μας γνωριμία ήταν όταν ο Κωστάκης, ο γιος του κ. Τάκη,
έπρεπε να μάθει Γαλλικά. 'Ενα λεπτότατο νήμα καθαρά προσφοράς
εργασίας μας συνέδεσε. Για μένα νήμα με την ατσά-λινη περιέλιξη
 της εμπιστοσύνης. Η τύχη, η σύμπτωση το 'φερε να συνεργαστούμε
στο Γραφείο της Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού.
Εδώ και καμιά εικοσαριά χρόνια που η Λευκάδα
δεν είχε Τουρισμό, είχε ένα θαυμάσιο Γραφείο.
 Τώρα στερείται. Τι να γίνει;
Στον τόπο μας μη σας παραξενεύουν τα οξύμορα.

Πρόεδρος ο Τάκης Μαμαλούκας, Γραμματέας ο γράφων.
Εκεί είχα την τύχη να γνωρίσω τον άνδρα, να
συσσωρεύσω εντυπώσεις και με τις- κατοπινές
να νιώσω την ανάγκη για τούτη την επιφυλ-λίδα.
 Από κείνη τη μακρινή εποχή διέκρινα στον
 Τάκη Μαμαλούκα μια λεπτή ευαισθησία για το ωραίο
, το πρεπούμενο, τη μελέτη, τον άρτιο υπολογισμό και
 τη βαθιά σκέψη για ό,τι αφορούσε την του-ριστική
αξιοποίηση του νησιού μας. Δεν ήταν ο αυστηρός
τοπικι-στής. Δεν τον απασχολούσε το στενό περιβάλλον της πόλης μόνο.
 'Εβλεπε τη Λευκάδα σαν σύνολο.
Οραματιζότανε όλο το νησί δο-σμένο
στην τουριστική κίνηση, τη ζωή, την αξιοποίηση.
Ήθελε μ' άλλα λόγια να συντρίψει τη μάστιγα υποαπασχόληση.
 Αυτή την περίοδο ανατέμναμε ο ένας τον άλλον.
Δυστυχώς για πολλούς λόγους απεχώρησα.
0 πολιτικός δάκτυ-λος,έπαιξε το σημαντικότερο ρόλο.
 'Εχασα την επαφή με εκλεκτούς συνεργάτές.
 Η συνεργασία μας πήρε την τέλεια μορφή της όταν
 ο Τάκης Μαμαλούκας ήτανε πρόεδρος της
Εθνικής Βιβλιοθήκης. Με αφετηρία τη γνωριμία μας
 στην Επιτροπή Τουρισμού, ζήτησε να συνεργαστούμε
 στη βελτίωση του μοναδικού στην πόλη μας παραδοσιακού
 οικήματος της Βιβλιοθήκης, παράλληλα δε σ
την ε-γκατάσταση στο ισόγειο του Μεταβυζαντινού
 Μουσείου. Ουδέποτε συνεργασία πήρε τόσο τέλεια μορφή.
 Χέρια σφιγμένα σε ιδανική συνεργασία.
 Ούτε ίχνος ταπεινού εγωισμού.
 Και το Μουσείο, Χίμαιρα και όραμα, έγινε
πραγματικότητα και μόνο χάρη στον τολμητία Τάκη Μαμαλούκα.
 0 συνεργάτης με ξάφνιασε. Δεν είχα συναντήσει ποτέ τόσο με-γαλόπρεπη
συνεργασία. =επετιώνταν από βαθιά κατανόηση νου και ψυχής. Μεγάλωνε.
 Γινόντανε ποτάμι και παράσερνε στιγμές αδυναμίας
μπροστά στο όραμα της πραγματοποίησης του σκοπού.
Δεν ξέρω ποιος Οεός προσευχότανε όλη αυτή την περίοδο.
'Ολο αυτό το χρόνο του έργου ο Τάκης Μαλαούκας
δε ντύθηκε ποτέ το ντύμα της υπεροψίας της ιδιότητας του εργοδότη.
Η πα-ρουσία του στο χώρο γινότανε διακριτικά,
ευγενικά, ντυμένη το ενδιαφέρον και την περιέργεια
 για την πρόοδο του έργου. Δεν κράτησε ποτέ
αστραπές και κεραυνούς στις παλάμες.
 Μι-λούσε πάντα σαν συνεργάτης χωρίς να αναμίξει
 ποτέ κάποια φρι-χτή ιδέα ιδιότητας. Πίστευε:
Η εργοδοσία είναι αδερφή της εργασίας.
Βαθύς γνώστης του
 ότι η εργασία είναι ιερή και η ζωή αμείλικτη,
 δεν υπήρξε ποτέ ο μεμψίμοιρος, ο ταπεινός παζαρευτής,
 αλλά ο ιππότης. Καμια συνεργασία δεν ήταν τόσο απαλλαγμένη
 χρηματι-κής μικρότητας. 'Οταν τελειώσαμε, στα εγκαίνια
, δώσαμε τα χέρια και χωρίσαμε. Χωρίσαμε. Αλλά πώς;
'Εχοντας νιώσει ο ένας για τον άλλο ένα βαθύ αίσθημα φιλίας.
Κι είναι τούτη η φιλία Θείο δώρο. Προχωράει ανάμεσά μας
 με μια αταλάντευτη συνοχή. Δεν την ξαφνιάζει το ψεύτικο,
 το μικρό. Σε κάθε ευκαιρία ανεμίζει το λάβαρό της κι είναι
κάθε πτυχή του γέλιο χαρούμενης αυγής.
Ενώ ο χρόνος περνούσε και η φιλία μας έχτιζε κάστρα,
 ενώ καμαρώναμε κι οι δυο ό,τι ξεπήδησε από τη συνεργασία μας,
ήρτε έπειτ' από λίγο η αχαριστία περιβεβλημένη το νόμο
να πληγώσει το φίλο μ' ένα χρυσωμένο χάπι.
 Κι έλεγε περίπου: Ευχαριστούμε για τις μεγάλες υπηρεσίες σας
 στο χώρο της Βιβλιοθήκης και του Μουσείου αλλά η Θητεία
σας τέλειωσε. Τι παράξενος είναι ο κόσμος!
Ζητάμε το χρυσό κι όταν τον ανα-καλύψουμε λόγω βάρους
τον καταποντίζουμε. Προτιμάμε το φελ-λό.
Τι να γίνει, έχει κι αυτός τη μεγάλη αρετή (;) να πλέει
παρασυρ-μένος από αέρινες ορέξεις. Διπλώσαμε τις φτερούγες
 των οραμάτων κι ανοίξαμε τις πόρτες της ψυχής μας με το χρυσό
κλειδί της φιλίας. Με κατάλευκες φτε-ρούγες φτερουγίζουν
 οι συζητήσεις μας, με τη συντροφιά αξιόλο-γων φίλων,
μέσα σε πνευματικούς, καλλιτεχνικούς, αισθητικούς ουρανούς
 κι ας βογγάνε τα τσακάλια με το ουρλιαχτό
της απελπι-σίας. Τούτη τη φιλία την τρέφει το rnεύμα.
 Τη φωτίζει το φως του νου. Δεν κουτσαίνει.
Περπατάει σταθερά. Δεν αγγομαχάει.
Ανασαίνει ομαλά. Δεν υπάρχει φόβος να γκρεμιστεί
στην άσφαλτο, λείπει το καλντερίμι. Δεν την τρέφει
 ο υπολογισμός. Αντίθετα τη στολίζουν
τα τριαντάφυλλα από τις σέρες του κ. Τάκη.
Κι όταν ανθίζει η μιμόζα, στην καρδιά του χειμώνα,
 κι ας είναι από τη φύση της κίτρινη, έχει στους χυμούς
της το ζεστό ολοκόκκινο ζεστό αίμα της φιλίας.
Το κάθε τι έχει ανάγκη από παρότρυνση για να συνεχίσει.
 Το ντέφι της παρότρυνσης το κρατούν τα αγνά χέρια
της κυρίας Να-νάς Μαμαλούκα. Κι αντηχεί τόσο χαρούμενα!
Θαυμάσιο τούτο το ζευγάρωμα! Το στεριώνουν
δοκάρια κομμένα από τους κέδρους του Λιβάνου.
 Η Κυρία Νανά ξέρει να υφαίνει τόσο καλά το υφαντό της φιλίας!
Χρησιμοποιεί για στιμόνι την καλοσύνη της ψυχής της και για φάδι
το απροσποίητο γέλιο της. Ρίχνει πού και πού στο υφαντό κεντίδια
ευαισθησίας με τέλεια συμμετρία ρομαντικής διάθεσης.

Λένε: Ρομαντισμός, ξεπερασμένες εποχές. Ας μη γελιόμαστε 

όσο κι αν προσπαθούμε να κρυφτούμε κάπου και κάποτε σ

τη ζωή μας, κρυφά ή φανερά φυτρώνει η ρομαντική διάθεση. 

Το είπα και το επαναλαμβάνω. Κάθε φορά που υποχρεώνομαι

 να πω δυο λόγια για το διανοητή ή το γραφτό του, 

δε σκέφτηκα ποτέ να προεκταθώ πέρα από 

το στενό ατομικό περίγυρο. 0 Ρομαίν Ρολάν λέει:

 «Μη μου κλέβετε τον ήλιο». 

Πρέπει ο καθένας να γεύε-ται την άμεση εντύπωση 

ολότελα αγνή. 'Αλλο κριτική και άλλο ατμόσφαιρα γραφτού. 

0 Τάκης Μαμαλούκας Θαυμάσιος χειριστής του λόγου 

και λόγω επαγγέλματος -Δικηγόρος- απιθώνει στο χαρτί 

τις σκέψεις του με την ίδια ευκολία. 

Χρόνια διευθυντής και ιδιοκτήτης της

 εφημε-ρίδας «ΛΕΥΚΑΣ» κρατάει στο 

χέρι του τη δημοσιογραφική πένα

 κι αυτή σπιθίζει ενώνοντας λέξεις και

 νοήματα όπως σπιθίζει το ρεύμα συγκολλώντας το σίδηρο. 

'Εχει πλεονεκτήματα άπειρα. Εκεί-νο που προσωπικά 

με ενθουσιάζει είναι το λεπτό χιούμορ. Κρεμάει από

 μια κλωστή αράχνης τους τύπους του κι ενώ 

διακατεχόμαστε από το δέος ότι θα κοπεί, τους

 προσγειώνει με μαεστρία περνώντας από το δέος

 στην ευχαρίστηση παρά την επικίνδυνη περιφορά.

 Μπροστά στα Λαογραφικά του Τάκη Μαμαλούκα 

στεκόμαστε με ολάνοιχτα τα μάτια και τις υπόλοιπες 

αισθήσεις σε υπερδιέγερ-ση. 

Σχολαστική έρευνα, τέλεια απόδοση.

 Καλεί σε βοήθεια τους πάντες και τα πάντα.

 Δοκιμάζει, ερμηνεύει, συγκρίνει. 

Απ' αυτές τις ενέργειες βγαίνει το φανερό απαλλαγμένο

 από τα συσσωρεύματα του χρόνου. Η λεπτή τους πνευματική

 γλυφίδα αφαιρεί το ξένο σώμα για να μας δώσει καθαρό 

το εύρημα. Δεν κάνει κούφιες εφόδους στο χρόνο.

 Ανοίγει κλεισμένες πόρτες και βλέπουμε την καθαρή όψη. 

Η βαθιά γνώση και η απέραντη εμπειρία 

είναι τα κλειδιά της συμπάθειας.

 Ευχή μας και παράκληση η συνέχιση. 

0 κύριος Μανούδης 0 καθηγητής, Εφ. α/1 ΛΕΥΚΑΔ ΙΤΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ φ. 97731-10-1984 -

0 κύριος Μανούδης 0 καθηγητής, ο άνθρωπος, ο ασκητής

του Γιάννη Αθηνιώτη

Διακατεχόμενος για τον άνδρα, από απέραντο σεβασμό και βαθύ
αίσθημα εκτίμηση, Θα τολμήσω, μεριάζοντας το φόβο μήπως
προ-σκρούσω στην ταπεινοφροσύνη, μη χαθώ στο δαίδαλο της
 άθελης πλάνης, αγκαλιάζοντας το καθήκον, ωθούμενος από
το μαστίγωμα της επιτακτικής υποχρέωσης, να επιχειρήσω,
με βαθιά συναίσθηση της ανεπάρκειάς μου, όχι να γίνω ανατόμος
 χαρακτήρα και συναι-σθημάτων, αλλά ξεφεύγοντας από τα
 δεσμά της σκοτεινής αχαρι-στίας και ακολουθώντας τον
 ολόφωτο δρόμο του επιβεβλημένου καθήκοντος ν' απιθώσω
στο χαρτί το ταπεινό μου πιστεύω για τον Καθηγητή μου,
τον Ά νθρωπο, τον Ασκητή Μανούδη. Να χαράξω απλά,
με λίγα λόγια, ένα φαντούμενο σκίτσο, πρώτα για δική μου
 ανάταση φυσική στο χώρο της ηρεμίας, κι έπειτα για να δώσω
ένα ζωντανό παράδειγμα για μίμηση προσφορά στο συνάνθρωπο.
Το ν' αποκρύπτεις την αρετή, έστω λακωνικά με δυο λόγια
 μ' ένα εύγε, όχι για να γίνεις ευχάριστος, αλλά για να αναφωνήσεις:
«Μη στέκεστε αδιάφοροι μπροστά σε κείνους που με μοναδικό
και υ-πέροχο τρόπο δίνουν υψηλά δείγματα ακλόνητης πίστης
 και παρα-δειγματικής αφοσίωσης στην ανθρωπιά» τούτο δεν
ενεργεί ευεργετικά σε κείνους που απευθυνόμαστε μα σε μας
 που δεν μπορούμε ν αγγίξουμε την αρετή και μένουμε πάντα
με τα μάτια κλειστά μπροστά στη δάδα της αλήθειας.
Είχα την τύχη από τον πρώτο χρόνο στη Μέση Εκπαίδευση
 να έχω καθηγητή μου τον κ. Μανούδη. Τούτη η επαφή
κράτησε μέχρι το τέλος -tιυτής της μαθητείας.
 Η- μνήμη αυτός ο ακούραστος Ατλας εντυπώσεων,
 φέρνει πάντΤι μπροστά Ιου ολοζώντανες τις αναμνήσεις
της εφηβικής ηλικίας. Λαμπικαρισμένες από το χρόνο και
 ώριμη κρίση με υποχρεώνουν να ομολογήσω ότι
ο κ. Μανούδης γεννήθηκε προικισμένος με συναίσθηση
 της ύπαρξης του τέλειου. Από τη νεανική του ηλικία
 ήτανε μια ευγενική φυσιογνωμία, μια ακριβοδίκαιη προσωπικότητα.
"Εκανε να φωλιάζει στην παιδική ψυ-χή η εμπιστοσύνη.
"Εντυνε τον καθένα με την ευγένεια, το σεμνό λόγο και
 τη φιλοσοφημένη συμβουλή. Δεν πίστευε σε ρουσφετο-λογικές
 Θεότητες. Υπηρετούσε το δίκιο. Το άριστα και η μονάδα
του καθηγητή Μανούδη δεν ήταν δημιούργημα ευνοϊκής
 διάθεσης ή προκατάληψης, αλλά κάτι που από πριν ο μαθητής
 είχε γράψει μόνος του στο βαθμολόγιο. Οσο κι αν τα χρόνια
 περνούσαν η συνείδησή του χαμογελούσε με το χαμόγελο της
 ηρεμίας. Δεν ορθώθηκε ποτέ μπροστά του η αμφιβολία για να
ερυθριάσει με τις αντανακλάσεις του ενόχου. Ποιο είναι εκείνο
 που ωφελεί και ποιο είναι εκείνο που βλάπτει.
 "Ητανε σίγουρος ότι και ένα μικρό σφάλμα κρύβει πελώρια φρίκη.
Δεν ήταν πυρπολητής αθώων ψυχών, δήμιος του παιδικού κόσμου.
 Πάντα άγγιζε την καρδιά για να τη χαϊδέψει
και όχι για να τη δαγκάσει. Η καθηγητική ζωή του
Μανούδη ήτανε το ζεστό καλο-καίρι, ο ήρεμος ύπνος
 συνοδευόμενος από το γλυκό νανούρισμα της συνείδησης.
Και όμως τούτον τον άνδρα τον χτύπησε
 ο δολερός βοριάς με ύπουλο χτύπημα.
 'Οταν του αφαίρεσαν την τήβεννο του καθηγητή,
όταν είδε το βάραθρο της αδικίας να χάσκει
μπροστά του, καβάλησε το πέρα στικό σύγνεφο
της σιωπής χωρίς να σταθεί να περιεργαστεί το
χάος της δόλιας σκέψης, και θριαμβευτής πάτησε
τη δύσβατη λεωφόρο του απλού ανθρώπου.
Σιωπηλός, ευγενής υπερήφανος περιέφερε
 με αξιοπρέπεια το μεγαλείο του αδικημένου,
κρύβοντας κάτω από χαμόγελα τα πιο παράξενα
συναισθήματα.
 Εκάλυπτε ακόμα και το POUR0U01(γιατί)
μετα λόγια του Σούμαν: «Αν κάποιος
είναι κακός πρέπει όλοι να γινόμαστε κακοί».
 Εδώ το μολύβι σταματάει να σκιτσάρει και ο
 λογισμός ρωτάει.
Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι
με τόση συναίσθηση του τέλειου; Μια
φωνή απαντάει: =εκίνησε από το τέλειο
 για να φτάσει στο ανέφι-κτο. Αντίστροφο φαινόμενο
 Τούτη η τελειότητα τον οδήγησε στον ασκητισμό.
"Ενας πρωτότυπος ασκητής. Ασκήτεψε μέσα στη σκήτη
της κοινωνίας χωρίς να επηρεαστεί χωρίς να δηλητηριαστεί.
 Η σει-ρήνα ζωή τον άφησε ανεπηρέαστο.
Ακούμπησε ανάλαφρα το χέρι στο σταυρό, σήκωσε τα μάτια για λίγο,
γεμάτα ταπεινοφροσύνη και ψιθύρισε: «Ας μου επιτραπεί να
 έχω για σκήτη μου την κοινωνία. Αν περάσω αλώβητος...»
Και πέρασε! Ο απλός άνθρωπος έμεινε άφωνος καθώς
περνούσε αδιάφορος για την άδικη καταδίκη του.
 0 κόσμος λαχανιασμένος κοίταζε άπληστα από το
βάθος του ψυχικού του σκοταδιού πλέ-κοντας
μόνο εγκώμια δίχως να ανατρέψει υψώνοντας
φωνή δια-μαρτυρίας. Πέρασε μόνος τον κύκλο
ης κόλασης που λέγεται αχαριστία.
 Τώρα ολύμπιος περιφρονώντας τους φόβους
και τους ενδοια-σμούς χύνοντας γύρω του φως
καλωσύνης τυφλώνει τη ζοφερή ψευτιά.
Διαβαίνει ανάμεσά μας και περιμένουμε
την καλημέρα του σαν μεταλάβή. Πάλεψε.
Κι ακόμα παλεύει, πάντα ορτός μέσα στη σκήτη του.
 Με την πάλη του σύντριψε Τιτάνες
για να μας χαρίσει τον άριστο Καθηγητή,
τον τέλειο "Ανθρωπο,
τον πρωτόγνωρο Ασκητή.
"Επαθλό του, ο απέραντος σεβασμός μας.

Εφ. α/1 ΕΥΚΑΔ ΙΤΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ φ. 97731-10-1984
-

Χοροί Νησιών Ιονίου http://paroutsas.jmc.gr/dances/ionio

Νησιά Ιονίου - Γενικά

Επτάνησα ή Ιόνια νησιά ονομάζεται το συγκρότημα νησιών στα δυτικά  της ηπειρωτικής Ελλάδας, στο Ιόνιο πέλαγος, που περιλαμβάνει  τα νησιά Κέρκυρα, Λευκάδα, Κεφαλονιά, Ιθάκη, Ζάκυνθο, Παξούς  και Κύθηρα. Το τελευταίο βρίσκεται στη νότια πλευρά του  ακρωτηρίου Μαλέας της Πελοποννήσου και υπάγεται σήμερα στην  επαρχία Πειραιά του νομού Αττικής. Γύρω όμως από τα βασικά  αυτά νησιά υπάρχει ένα πλήθος ακόμα από μικρότερα νησάκια.   Τα Επτάνησα αποσπάστηκαν από τον κορμό της δυτικής ηπειρωτικής Ελλάδας κατά την περίοδο που δημιουργήθηκε  το μεγάλο παράκτιο ρήγμα του Ιονίου πελάγους, με την καταβύθιση του εδάφους που ήταν στο ενδιάμεσο. Οι ακτές είναι απόκρημνες  σε πολλά μέρη και το έδαφος ορεινό και ημιορεινό στη μεγαλύτερή του έκταση. Το κλίμα τους είναι μεσογειακό . Ο χειμώνας είναι μαλακός, το καλοκαίρι δροσερό, το φθινόπωρο βροχερό, η νέφωση μικρή και η ηλιοφάνεια μεγάλη. Κατά τη  βυζαντινή περίοδο αποτελούσαν τμήμα της  Αυτοκρατορίας, αλλά, όπως και παλαιότερα, καθένα από τα  νησιά ακολουθούσε τη δική του ιστορία. Ιδιαίτερη  ιστορική και πολιτιστική ενότητα αποτέλεσαν από το  15ο αι. μ.Χ. με την κατάκτησή τους από τους Βενετούς  Σταυροφόρους. Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας στα Επτάνησα έγιναν  σκληροί κοινωνικοί αγώνες και οι ιδέες της Γαλλικής  Επανάστασης βρήκαν έδαφος κατάλληλο για να αναπτυχθούν.   Το 1815 ανακηρύχτηκαν σε ανεξάρτητο κράτος με το όνομα "Ηνωμένα κράτη των Ιονίων νήσων", κάτω από την άμεση και αποκλειστική προστασία της Αγγλίας. Οι Επτανήσιοι από την πρώτη στιγμή αντέδρασαν σ' αυτή τη νέα κατοχή, που τους επιβλήθηκε με το πρόσχημα της προστασίας και άρχισαν αγώνα εναντίον των Άγγλων, που κορυφώθηκε  το 1848 και εξελίχτηκε σε εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Στην αρχή οι Άγγλοι επιχείρησαν να καταπνίξουν το κίνημα με φυλακίσεις, εξορίες και απαγχονισμούς.  Όταν όμως διαπίστωσαν ότι με τις μεθόδους αυτές δε θα μπορούσαν να κρατήσουν τα Επτάνησα., τα παραχώρησαν στην Ελλάδα με την ευκαιρία της ενθρόνισης του Γεωργίου Α΄ (1864). Από τότε τα Επτάνησα ακολούθησαν την κοινή ελληνική κοινωνική και πολιτική εξέλιξη. Ο επτανησιακός πολιτισμός, κάτω από την επίδραση κατακτητών  με πολιτιστικό επίπεδο ανώτερο από των Τούρκων κατακτητών  της υπόλοιπης Ελλάδας, δεν ανακόπηκε ούτε στιγμή.  Αντίθετα γνώρισε ακμή την ώρα που το τουρκοκρατούμενο  έθνος βρισκόταν κάτω από πυκνό σκότος αμάθειας.  Ο πολιτισμός αυτός αποτυπώθηκε κυρίως στην επτανησιακή  λογοτεχνία, ζωγραφική και μουσική. Η δυτική και κυρίως η ιταλική επίδραση επηρέασε και τη  μουσική ανάπτυξη των Επτανήσων. Η επτανησιακή καντάδα, που διαφέρει τελείως από τα δημοτικά τραγούδια της υπόλοιπης Ελλάδας, χρωστά τη δομή της μελωδίας της στις ιταλικές επιδράσεις.  Και σε μια εποχή, που στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα  ήταν ανύπαρκτη κάθε μουσική  δραστηριότητα, εδώ εμφανίστηκε η πρώτη ελληνική έντεχνη μουσική και δημιούργησε παράδοση, πάνω στην οποία στηρίχτηκε αργότερα η νεοελληνική μουσική. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της επτανησιακής σχολής ήταν  ο Νικόλαος Μάντζαρος, που μελοποίησε τον Ύμνο εις την Ελευθερία του  Δ. Σολωμού, ο Σπύρος Σαμάρας, ο Παύλος Καρρέρ και ο Σπύρος Ξύνδας. Η έκπληξη στα Επτάνησα είναι η Λευκάδα  που   η μουσική και οι χοροί της είναι  επηρεασμένα από την γειτνίασή της  με την Ήπειρο.  Βασικότεροι χοροί της είναι  ο συρτός, ο τσάμικος,  χοροί τύπου στα τρία,  ο σταυρωτός,  ο τοπικός μπάλλος   και γενικά διμερείς χοροί με το πρώτο  μέρος τους δομημένο σε ρυθμό 4/8  και το δεύτερο στα 2/4 και σε γοργότερο  τέμπο. Η Κέρκυρα είναι το νησί που δέχτηκε σε μεγαλύτερο βαθμό τη  δυτική επίδραση. Οι χοροί της – ως επί το πλείστον   γυναικείοι – συρτοί και κυκλικοί παίρνουν το όνομά τους  από τον τόπο προέλευσης τους  ή από το τραγούδι που τους συνοδεύει.  Η Ζάκυνθος νησί με πλούσια μουσική και χορευτική παράδοση,  φέρνει έκδηλες συνάφειες με το δυτικό πολιτισμό εξαιτίας της γειτνίασης με την Ιταλία και των αντίστοιχων κατοχών από τους Βενετσιάνους, τους Γάλλους και τους Άγγλους. Τα τραγούδια της  ονομάζονται «αρέκιες» και έχουν τις ρίζες τους στην Αρχαία  και Βυζαντινή Ελλάδα. Τα αγροτικά της τραγούδια σε γρήγορο ρυθμό και χορεύονται με τους αντιστοίχους λαϊκούς χορούς.  Παρ’ όλο που η Ζάκυνθος στη Χώρα, δέχτηκε  τις πολιτιστικές επιδράσεις της Δύσης,  όπως π.χ. την καντάδα στο τραγούδι της, τις  καντρίλιες, το βαλς, την πόλκα και τη μαζούρκα  στους χορούς της, στα ορεινά χωριά της  διατηρήθηκαν οι παραδοσιακές μορφές του πολιτισμού της. Σ’ αυτό βοήθησε και η κατώτερη κοινωνική  τάξη (ποπολάροι) από τις τρεις του νησιού,  της οποίας μορφή ψυχαγωγίας και δεσμός  συνοχής και επικοινωνίας αποτελούσε  πάντα η ντόπια λαϊκή μουσικο-χορευτική  παράδοση. Χαρακτηριστικότεροι χοροί της είναι ο συρτός Ζακυνθινός,  που χορεύεται απλούστερα στα ορεινά και πιο σύνθετα  στα πεδινά μέρη του νησιού, η άμοιρη, κυκλικός μιμητικός  και σατυρικός χορός οποίος εντάσσεται στα δρώμενα  της αποκριάς παράλληλα με τις  «ομιλίες», τις μοναδικές  αυτές Ζακυνθινές θεατρικές πα ραστάσεις. Άλλος χορός είναι ο σταυρωτός, μια παραλλαγή  του Ζακυνθινού Συρτού, ο κυνηγός,  ο μεγάλοςΖακυνθινός ή γέρανος, χορός  ιδιαίτερα των ψηλών κοινωνικών τάξεων  και ο Γιαργητός, ανδρικός χορός των χωρικών  ο οποίος υπάγεται στα δρώμενα Στη συνέχεια ακολουθεί  ένα μικρό δείγμα των χορών του Ιονίου, που συμπληρώνουν  την μικρή αυτή περιδιάβαση στην Ελλάδα, τους ρυθμούς και τις μουσικές της.

Μηλιά

Γυναικείος χορός που σήμερα έχει  καθιερωθεί να χορεύεται και από άνδρες.  Είναι ο αντιπροσωπευτικός χορός της  Λευκάδας και έχει πάρει το όνομά του  από τα λόγια του τραγουδιού με το  οποίο χορεύεται. Είναι ο χορός που συνηθίζεται να χορεύεται  σε ώρες χαράς και κεφιού.  Τα παλιότερα χρόνια χορεύονταν σε κάθε  γάμο και μάλιστα πολλές φορές  χωρίς να συνοδεύεται από μουσικά  όργανα αλλά μόνο από το τραγούδι των  ίδιων των χορευτών.  Ο χορός αποτελείται από 2 μέρη: Μέρος Α΄ 1: Το δεξί προς τη φορά σουστάροντας.  2:  Το αριστερό προς τη φορά σταυρωτά πίσω από το δεξί. 3:  Το δεξί πατάει στη φορά σουστάροντας.  4:  Το αριστερό σταυρώνει λίγο πάνω από το δεξί και πατάει στα δάχτυλα, ενώ το δεξί κάνει ανάπαλση.  5:  Το αριστερό σουστάρει και πατάει αντίθετα στη φορά.  6: Το δεξί σταυρώνει λίγο πάνω από το αριστερό και πατάει στα δάχτυλα ενώ το αριστερό εκτελεί ανάπαλση.  7:  Το δεξί πατάει στα δάχτυλα λίγο πίσω, ενώ το αριστερό έρχεται ελαφρά λυγισμένο δίπλα στο δεξί.  8:  Το αριστερό σταυρώνει  πίσω από το δεξί και πατάει στα δάχτυλα, ενώ το δεξί ανασηκώνεται.  9: Το δεξί πατάει μπροστά στη θέση του, ενώ το αριστερό πίσω, ανασηκώνεται.  10:  Το αριστερό πατάει με όλο το πέλμα στο κέντρο.  11-12:  Το δεξί σταυρώνει λίγο πάνω από το αριστερό και πατάει με τα δάχτυλα στο κέντρο του κύκλου, ενώ το δεξί παραμένει στη θέση του μπροστά, σταυρωμένο. Εκτελούμε ταυτόχρονα σουστάρισμα στο αριστερό. 13:  Το δεξί σταυρώνει πίσω από το αριστερό και πατάει με όλο το πέλμα.  14:  Το αριστερό σταυρώνει πίσω από το δεξί και πατάει με όλο το πέλμα.  15:  Το δεξί πατάει στη φορά με όλο το πέλμα στη διάσταση.  16:  Το αριστερό σταυρώνει λίγο πάνω από το δεξί και πατάει με τα δάχτυλα  17:  Το αριστερό πατάει αντίθετα στη φορά με όλο το πέλμα σε διάσταση.  18:  Το δεξί σταυρώνει λίγο πάνω από το αριστερό και πατάει στα δάχτυλα. Μέρος Β΄ 1: Το δεξί πόδι στη φορά, ενώ το αριστερό έρχεται λυγισμένο δίπλα του. 2:  Το αριστερό πατάει με τα δάκτυλα στη θέση του, ενώ το δεξί ανασηκώνεται. 3: Το δεξί με όλο το πέλμα μπροστά ση θέση του, ενώ ανασηκώνεται η φτέρνα του αριστερού. 4: Το αριστερό πατάει με όλο το πέλμα στο κέντρο ενώ το δεξί έρχεται σε άρση λυγισμένο και σταυρώνει πίσω του. 5: Το δεξί πίσω, στα δάχτυλα. 6: Το αριστερό πίσω, στα δάχτυλα. 7-12:  Τα αντίστοιχα βήματα του Καλαματιανού.

Μπάλος Λευκάδας

Χορεύεται στη Λευκάδα από άνδρες και γυναίκες. Η λαβή είναι από τις παλάμες με λυγισμένους τους αγκώνες. Ο χορός έχει δύο μέρη. Α Μέρος (με λαβή) Χορεύονται 4 φορές τα βήματα του Καλαματιανού σε κύκλο.  Β΄ Μέρος (ελεύθερα) Οι άνδρες έχουν τα χέρια πίσω από τη μέση. Αρχική Θέση: Το δεξί σταυρώνει στο αριστερό και ακουμπά κάτω στη μύτη. 1 : Κίνηση του δεξιού ποδιού και ελαφρό κτύπημα μ’ αυτό του εδάφους από πίσω προς τα εμπρός και άρση με μέτωπο του σώματος προς τα αριστερά. 2 : Αναπήδηση στο αριστερό πόδι με αιώρηση του δεξιού ποδιού και συγχρόνως στροφή του σώματος δεξιά. 3 :  Το δεξί πόδι κάτω. 4 :  Το αριστερό εκτελεί την κίνηση 1. 5 :  Το αριστερό εκτελεί την κίνηση 2. 6 : Το αριστερό πατά κάτω. Τα βήματα αυτά επαναλαμβάνονται συνολικά 9 φορές. Στη συνέχεια ακολουθεί καλαματιανός και μετά τα ελεύθερα βήματα και πάλι.

Νέα και Εκδηλώσεις - Λευκάδα Ζήν - Οδηγός της Λευκάδας

Νέα και Εκδηλώσεις - Λευκάδα Ζήν - Οδηγός της Λευκάδας

‘Παλαιά’ και ‘Νέα’ Ιαπωνία: Η μαρτυρία του Λευκάδιου Χερν

15-04-2014

http://www.lefkadaslowguide.gr/lefkada-zin/

Home      

του Σωτήρη ΧαλικιάΗ ομιλία στις εκδηλώσεις για τον Λευκάδιο Χερν που οργανώθηκαν στο ΒΕΤΟΝ
Δεν πρόκειται να καταλάβουμε το θαυμασμό που ένιωσε για την Ιαπωνία ο Λευκάδιος Χερν, από την πρώτη στιγμή που πάτησε το πόδι του εκεί, αν δεν λάβουμε υπόψη μας πως γι' αυτόν ο κόσμος που άφησε πίσω του ποτέ δεν υπήρξε απόλυτα ο δικός του. Όπως ήδη από τη Νέα Ορλεάνη έγραψε σ' αυτόν που θεωρούσε ως «αγαπητό γέρο πατέρα» του, τον τυπογράφο Γουώτκιν: «Η καρδιά μου αισθάνεται πάντα σαν νάναι ένα πουλί, που αδημονεί να έλθει η εποχή της αποδήμησης. Μού φαίνεται πως θάνοιωθα απόλυτα ευτυχής αν ήμουν ένα χελιδόνι που θα μπορούσε να χτίσει τη φωλιά του το καλοκαίρι στο αυτί ενός Αιγύπτιου κολοσσού ή σε μια σπασμένη κολώνα του Παρθενώνα».

Όλη την προηγούμενη περίοδο, με άλλα λόγια, είχε την αίσθηση πως ανήκε σε έναν άλλον κόσμο, όπου όμως του ήταν αδύνατο να επιστρέψει. Από τα παιδικά του κιόλας χρόνια, για ν' αντέξει την καταθλιπτική ατμόσφαιρα του μεγάλου σπιτιού της κυρίας Μπρενάν, κατέφευγε στη βιβλιοθήκη. Με το υλικό που αντλούσε απ' τις σελίδες των βιβλίων της, έφκιαχνε στο μυαλό του κόσμους ονειρικούς, που τού προσέφεραν αφειδώς τη στοργή και την αποδοχή που τού αρνήθηκε τόσο σκληρά ο κόσμος της πραγματικότητας. Εκεί αντίκρυσε και τις πρώτες εικόνες της κλασσικής ελληνικής τέχνης, εικόνες που θα τις λατρέψει, θα τις θεωρήσει λυτρωτικές απέναντι στον στοιχειωμένο κόσμο εκείνου του σπιτιού. Κόσμο που ταύτισε με την καθολική πίστη της θείας του, πίστη που τη σκληρότητα και τη βαθειά υποκρισία του γνώρισε τόσο επώδυνα, από το ένα καθολικό σχολείο στο άλλο, όπου τόν υποχρέωναν να φοιτήσει. Σ' ένα απ' αυτά θα υποστεί τη μοιραία απώλεια του ματιού του, καθοριστικό στοιχείο για την ίδια την προσωπικότητά του.

Στην Αμερική ένιωσε, όπως ήταν φυσικό, ακόμη περισσότερο ξεριζωμένος. Ξερίζωμα που το τροφοδότησε κι άλλο η μισαλλοδοξία των ανθρώπων της, μ' εξαίρεση τους λιγοστούς φίλους που τον δέχτηκαν παρά τη δύστροπη ιδιοσυγκρασία του, έχοντας κατορθώσει να διακρίνουν το φόβο –αλλά και τον πλούτο– που έκρυβε εκείνη η δυστροπία. Πολύ νωρίς, λοιπόν, γεννήθηκε μέσα του η επιθυμία να γνωρίσει άλλες χώρες, με διαφορετικούς πολιτισμούς από εκείνον που τη σκληρότητά του γευόταν για τα καλά στο πετσί του: «Δεν θάπρεπε να είχα γεννηθεί ετούτον τον αιώνα», έγραφε την περίοδο που ζούσε ακόμη στο Τσιντσινάτι «στα όνειρά μου ζω σε άλλες εποχές, σε άλλες πίστεις, σε άλλες ηθικές...». Ήταν η εποχή που η γνωριμία του με το έργο του Χέρμπερτ Σπένσερ τον πλημμύρισε «με την ακαθόριστη αλλά πανίσχυρη παρηγοριά της Μεγάλης Αμφιβολίας», το πνευματικό του στήριγμα για την αμφισβήτηση της οικουμενικότητας του δυτικού κόσμου, στο απόγειο της κατακτητικής εξόρμησης της Δύσης στον υπόλοιπο πλανήτη.

Από τα γράμματά του, σταλμένα από τη Νέα Ορλεάνη προς τον «αγαπητό γέρο πατέρα», έχουμε σαφή ιδέα για το συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του για τον ασιατικό κόσμο και ειδικότερα για την Άπω Ανατολή. Το Μάρτιο του 1881 αναφέρει για πρώτη φορά την Ιαπωνία: « ...το μικρό σου Κοράκι (όπως ο Λευκάδιος Χερν χαρακτήριζε τον εαυτό του – επηρεασμένος από τον Έντγκαρ Άλλαν Πόε που λάτρευε– στα γράμματά του στον κύριο Γουώτκινς )... έχει κάποιες θεωρίες σχετικά με την Ιαπωνία... Κλίμα σαν εκείνο της Αγγλίας – ίσως λίγο πιο απαλό. Πάρα πολλοί Ευρωπαίοι. Αγγλικές, αμερικανικές και γαλλικές εφημερίδες...»

Στις 7 Ιουλίου 1882, σε ένα άλλο γράμμα του, αναφέρεται με περισσότερες λεπτομέρειες στο αυξανόμενο ενδιαφέρον του για τη μελέτη του κόσμου της Ανατολής: «στις ελεύθερες ώρες μου μελετώ τις θεωρίες της Ανατολής, την ποίηση της αρχαίας Ινδίας, τα διδάγματα του σοφού σχετικά με την απορρόφηση και την εκπήγαση, τις ψευδαισθήσεις της ύπαρξης και της ευτυχίας ως το ισοδύναμο της εξολόθρευσης. Σκέφτομαι ότι είναι σοφότεροι και από τον πιο σοφό δυτικό εκκλησιαστή».

Και στις 26 Οκτωβρίου 1882: «...Έχω πέσει με τα μούτρα στη συλλογή ανατολικών θρύλων – βραχαμανικούς, βουδιστικούς, ταλμουδιστικούς, αραβικούς, κινέζικους, πολυνησιακούς – τους οποίους ελπίζω να έχω έτοιμους ως την άνοιξη...»

Στην Παγκόσμια Βιομηχανική Έκθεση της Νέας Ορλεάνης, το Δεκέμβριο του 1884, την προσοχή του τράβηξαν τα ασιατικά περίπτερα. Στο ιαπωνικό περίπτερο μελέτησε ένα ένα τα εκθέματα με τη βοήθεια του Ιτζίζο Χατόρι, ειδικού απεσταλμένου για τα εκπαιδευτικά θέματα (του ανθρώπου δηλαδή που, εκτός από τη γενικότερη συμπαράστασή του τα πρώτα χρόνια στην Ιαπωνία, θα του έβρισκε και τη θέση του καθηγητή των Αγγλικών στη Ματσούε, όταν ο Λευκάδιος αποφάσισε να παραμείνει εκεί). Κι αν η αγάπη του για τον κρεόλικο κόσμο και η γοητεία της παραμονής του στην Μαρτινίκα έμοιαζε να τον αγκυρώνει σ' αυτήν την εκδοχή άλλου κόσμου, η σκληρή πραγματικότητα τον υποχρέωσε να δεχτεί την πρόταση του περιοδικού Χάρπερ για μια σειρά άρθρων που θα παρουσίαζαν στο αναγνωστικό κοινό του περιοδικού την Ιαπωνία των ημερών τους. Ο ίδιος ο Λευκάδιος ξεκαθάρισε από την αρχή τη μελλοντική προσέγγισή του: «…Αν επιχειρήσω να γράψω ένα βιβλίο για μια τόσο πολυπερπατημένη χώρα όπως είναι η Ιαπωνία δεν είναι ότι ελπίζω... ν' ανακαλύψω νέα πράγματα, αλλά να δω τα πράγματα από μία εντελώς νέα σκοπιά...»

Στις 17 Μαρτίου 1890, στο Βανκούβερ, επιβιβάστηκε στο πλοίο Αβυσσηνία. Έφτασε στη Γιοκοχάμα στις 12 Απριλίου. Άρχισε έτσι η πορεία που στη διάρκειά της ο Λευκάδιος Χερν επρόκειτο να γίνει ο Γιακούμο Κοϊζούμι.

*

Το βασικό ερώτημα που πρέπει ν' απαντηθεί, πριν αναφέρουμε συνοπτικά την τόσο σύντομη -αλλά και τόσο μεστή- παρουσίαση της ιαπωνικής ζωής από το Λευκάδιο Χερν, είναι ως ποιο βαθμό η Ιαπωνία των κειμένων του είναι η πραγματική χώρα της ιστορικής εκείνης περιόδου ή αντίθετα κάτι σαν αυτό που ο Roland Barthes αποκαλεί ‘nation imaginaire’, με άλλα λόγια μία χώρα που προκύπτει μάλλον ως εικόνα των προσδοκιών μας. Κι αν απ' αυτή τη σκοπιά ακόμη και σήμερα -στην ισοπεδωμένη από την παγκοσμιοποίηση κοινωνική πραγματικότητά τους- οι χώρες της Άπω Ανατολής εξακολουθούν να γοητεύουν ως μαγικός αντίποδας της πεζότητας των χωρών της Δύσης, την εποχή της άφιξης του Λ. Χερν στην Ιαπωνία, είναι φανερό πως αυτό ήταν πολύ πιο έντονο. Άλλωστε απ' τα γραφτά τους, γνωρίζουμε τις ανάλογες εμπειρίες μιας σειράς αξιόλογων πνευματικών ανθρώπων της Δύσης στις διάφορες χώρες της Ανατολής που επισκέφτηκαν ή όπου έζησαν καιρό. Εμπειρίες που ωστόσο είχαν ως κοινό στοιχείο την απογοήτευση που, αργά ή γρήγορα, διαδεχόταν τον αρχικό ενθουσιασμό, καθώς οι νέοι αυτοί παράδεισοί τους έμοιαζε να επιδιώκουν να βρεθούν το γρηγορότερο στη θέση των χωρών που άφησαν πίσω τους εκείνοι. Ενδεικτική απ' τη σκοπιά αυτή η ακόλουθη φράση για το ευμετάβλητο των συναισθημάτων που μπορεί να νοιώσει κάποιος για την Ιαπωνία, από μία επιστολή, το 1892, του καθηγητή Chamberlain - του ανθρώπου που όχι απλώς στήριξε το Λευκάδιο Χερν κοινωνικά και πνευματικά στα πρώτα βήματά του στη χώρα αυτή, αλλά ήταν και από τις λίγες περιπτώσεις δυτικών που έζησαν και σταδιοδρόμησαν στον νέο και απαιτητικό περίγυρό τους- : « ... κάτι σαν το πέρα δώθε του εκκρεμούς: τη μια μέρα προς την απαισιοδοξία και την άλλη προς την αισιοδοξία». Η πρώτη, όπως διευκρινίζει αμέσως μετά «...σχετίζεται με κάποιες από τις πτυχές της Νέας Ιαπωνίας και η άλλη απ' ό,τι εξακολουθεί να είναι η παλιά Ιαπωνία».

Ωστόσο δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία, για όποιον μελετά τα κείμενά του από την Ιαπωνία, ότι ο Λ. Χερν, όση κι αν ήταν η αγάπη που τού γέννησε η χώρα αυτή, ποτέ δεν έκρυψε από τον εαυτό του –κι έτσι και απ' όλους εμάς που τον διαβάζουμε– την πραγματικότητα που με τόση προσπάθεια τού επέτρεπε να δει η περιορισμένη του όραση∙ την ομορφιά, δηλαδή, της Ιαπωνίας, όπου η η παλαιά κατάσταση παρέμενε ανέπαφη, αλλά και την ασχήμια της εικόνας που προέκυπτε από την έκδηλη ανυπομονησία των πολιτικών και οικονομικών παραγόντων της Ιαπωνίας να γίνει η χώρα τους κομμάτι του κόσμου που την υποχρέωσε ν' ανοίξει στην απληστία του, έστω και αν αυτό το ήθελαν πάνω απ' όλα για να μπορέσουν να τον πολεμήσουν.

Όσο κι αν ο συγκλονισμός του από την πρώτη επαφή μ' αυτό το ενσαρκωμένο Άλλο, είναι συναρπαστικά έκδηλος στο κείμενό του Η πρώτη μου ημέρα στην Ανατολή - καρπός της περιήγησής του μ' ένα κουρούμα έξω από την ευρωπαϊκή συνοικία της Γιοκοχάμα- μια μικρή πόλη στις ακτές της ιαπωνικής θάλασσας, η Ματσούε, η πρωτεύουσα της Επαρχίας των θεών, όπως θα την αποκαλέσει, ήταν ο τόπος που τού παρείχε αφείδωλα την καλύτερη εικόνα της παλιάς Ιαπωνίας. Μολονότι έμεινε στη Ματσούε μόλις λίγο παραπάνω από ένα χρόνο, εκεί βρήκε τα πάντα: δουλειά, οικογένεια, σπίτι κι εκεί άρχισε να γίνεται ο Λευκάδιος Χερν της Ιαπωνίας. Υπήρξε έτσι ο βασικός μάρτυρας της ομορφιάς που παρέμενε ανέπαφη από την αλλαγή, και άρχισε να καταγράφει με αγάπη -αλλά και με την συναίσθηση ότι γρήγορα πρόκειται να χαθούν- τις παραδοσιακές ζωές που είχε την ευκαιρία να γνωρίσει. Οι περιγραφές του είναι απ' τα λίγα στοιχεία που διαθέτουμε για ό,τι μπορούσες να δεις έναν αιώνα πριν σε ολόκληρη τη χώρα και σήμερα πουθενά: «Εδώ είμαι πια, στη χώρα των ονείρων που την περιστοιχίζουν παράξενοι θεοί. Μού φαίνεται πως τους γνώρισα και τους αγάπησα κάπου αλλού πριν... η Φύση εδώ δεν είναι η Φύση των τροπικών... Είναι μία εξοικειωμένη φύση που αγαπάει τον άνθρωπο, και γίνεται όμορφη γι' αυτόν μ' έναν γκρίζο και γαλάζιο τρόπο, σαν τις γυναίκες της Ιαπωνίας, κι όπου τα δέντρα μοιάζει να καταλαβαίνουν τι λένε οι άνθρωποι γι' αυτά – μοιάζει να έχουν κι αυτά ανθρώπινη ψυχή...».

Είχε έντονα την αίσθηση ότι πατούσε χώματα που, όπως στην αρχαία Ελλάδα, εκτός από ανθρώπους τα περπατούσαν και θεοί κι όπου τα ιερά σημάδια ποτέ δεν έπαψαν να υπάρχουν για όσους ζούσαν πλάι τους. Τόποι, με άλλα λόγια, ιεροί κι ανέγγιχτοι. Αλλά και η ζωή των ανθρώπων αυτής της Επαρχίας των θεών τού φάνηκε ανώτερη απ' ό,τι είχε γνωρίσει ως τότε στις χώρες που υποχρεώθηκε να ζήσει. Οι σκέψεις του για αυτή τη ζωή αποτελεί έτσι το κύριο περιεχόμενο της αλληλογραφίας του εκείνη την περίοδο με τον καθηγητή Chamberlain. Αλληλογραφία που για το λόγο αυτό αποτελεί για μάς την πιο πολύτιμη πηγή για να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της σκέψης του σχετικά με την Ιαπωνία: «...όλο και πιο πολύ, παρατηρώντας την ευτυχισμένη ζωή αυτών των ανθρώπων, αμφιβάλλω αν ο πολιτισμός μας είναι ηθικά ό,τι πιστεύουμε πως είναι... » Και σε μια άλλη επιστολή διαβεβαιώνει ότι έχει πια την πεποίθηση: «...ότι η ηθική πλευρά του παλαιού ιαπωνικού πολιτισμού ήταν τόσο πιο πολύ προχωρημένη όσο πιο πίσω ήταν από την υλική σκοπιά». Και φυσικά όσα ξεδιπλώνονταν ως αξίες αυτής της ζωής ήταν φυσικό να τον οδηγήσουν σε μια καίριας σημασίας –ακόμη και για τις μέρες μας– έλλειψη οποιασδήποτε αυταπάτης για την πραγματικότητα που έκρυβε η έννοια «πρόοδος»: «Ίσως ο νόμος της προόδου σημαίνει απλά αύξηση της αθλιότητας και αξιοθρήνητη ανάπτυξη του εγωϊσμού και της ζήλειας, όπως επίσης την καταπίεση των πολλών προς όφελος των λίγων. Ίσως ο Σοπενάουερ να έχει δίκιο...»

Όλες αυτές οι σκέψεις καθόρισαν ουσιαστικά και το περιεχόμενο της γλωσσικής διδασκαλίας του καθώς, όπως ρητά δήλωνε, δίδασκε στους μαθητές του την ξένη γλώσσα με κύρια επιδίωξη να τους καταστήσει ικανούς να την μετατρέψουν σε εκφραστικό όργανο του δικού τους κόσμου. Τους έκανε έτσι να αισθάνονται περήφανοι για τις παραδόσεις και τους θεσμούς τους και δεν έχανε ευκαιρία να μην καταδικάσει το προσηλυτιστικό έργο των ιεραποστόλων (από την σκοπιά αυτή η ιστορία Η περίπτωση της Ο Ταϊ είναι ό,τι καλύτερο έχει γράψει για το θέμα), έχοντας απόλυτα ξεκάθαρο στο μυαλό του ότι η Ιαπωνία δεν έχει να κερδίσει τίποτα από τον χριστιανισμό: «...Είμαι πρακτικά ένας προδότης για την Αγγλία (ε;) κι αποστάτης. Στην αιώνια τάξη των πραγμάτων όμως, ξέρω ότι έχω δίκιο...»

Όταν οι οικογενειακές ανάγκες – αυτός ήταν η μόνη χρηματική πηγή της πολυπληθέστατης παραδοσιακής οικογένειάς του μετά το γάμο – τον οδήγησαν να βρεί δουλειά και να ζήσει με τη σειρά στις πόλεις Κουμαμότο, Κόμπε και τέλος στο Τόκυο, τού αποκαλύφτηκε σε πολύ πιο έντονο βαθμό η ασχήμια της Νέας Ιαπωνίας, καθώς ξανάβρισκε ό,τι πίστεψε ότι είχε αφήσει πίσω του οριστικά, όταν έφτασε στην Ιαπωνία. Η αντίδρασή του για την πόλη Κουμαμότο, είναι ενδεικτική: «...θάθελα τόσο να πετάξω για πάντα έξω απ' την περίοδο Μεϊτζί, να κολυμπήσω ενάντια στο ρεύμα του Χρόνου, στην περίοδο Τέμπο ή στην εποχή του Μικάδο Γυριάκου, δεκατέσσερις εκατονταετίες πίσω... Η Κουμαμότο δεν μού φαίνεται Ιαπωνία. Τη μισώ...» Κι από την πόλη Κόμπε, κάτι ανάλογο: «...το συμπέρασμά μου είναι ότι η γοητεία της ιαπωνικής ζωής είναι σε μεγάλο βαθμό η γοητεία της παιδικής ηλικίας, κι ότι αυτή, πιο όμορφη απ' όλες τις φυλετικές παιδικές ηλικίες, περνάει σε μια εφηβεία που απειλεί να είναι αποκρουστική...» Και ο κολοφώνας της απογοήτευσης, η διαπίστωση στο Τόκυο: «Τι άραγε τελικά υπάρχει στην Ιαπωνία ν' αγαπήσεις, εκτός απ' ό,τι χάνεται;...» Κι η θλίψη, η νοσταλγία αλλά και το αναπόφευκτο της ροής των πραγμάτων διατυπώθηκε τόσο καίρια στην τελευταία φράση του κειμένου Χοράϊ: «... Μοχθηροί άνεμοι απ' τη Δύση φυσούνε πάνω στη Χοράϊ ∙ κι η μαγική ατμόσφαιρα, αλλοίμονο! μαζεύεται και φεύγει καθώς φτάνουν...δεν πρόκειται πια να την ξαναβρεί παρά μονάχα σε ζωγραφιές, ποιήματα και όνειρα...»

Όπως συμπεραίνει ο Donald Richie: «Με το ένα μάτι του ο Χερν είδε καλά τι ήταν αυτό που συντελούνταν στην Ιαπωνία του»! Ωστόσο είναι εξίσου αληθινό ότι ο Λευκάδιος Χερν δεν απέρριπτε τελείως τη νέα πραγματικότητα που είχε επιφέρει η βιομηχανική επανάσταση στη ζωή των ανθρώπων ή τουλάχιστον αναγνώριζε ότι αυτή αποτελούσε το αμετακίνητο πλαίσιο της ανθρώπινης ζωής στην εποχή μας. Όπως έγραφε χαρακτηριστικά στον καθηγητή Chamberlain: «... Ό,τι αγαπάμε εγώ κι εσείς – ό,τι θαυμάζουμε – ό,τι προσδοκούμε – δεν ανήκει στον βιομηχανικό κόσμο ∙ ωστόσο μόνο με την εκβιομηχάνιση ο καθένας από μας – ακόμη και ο Σπένσερ ή ο Χάξλεϋ ή ο Τέννυσον – μπορεί να υπάρξει. Μπορούμε και πράττουμε ό,τι είναι όμορφο ή ορθό μόνο με τη βοήθεια της εκβιομηχάνισης, εκτός και αν, όπως ο Θορώ, επιλέξουμε να ζήσουμε στο δάσος...».

Στο Τόκυο βέβαια η έδρα της Αγγλικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο που του προσφέρθηκε το Δεκέμβριο του 1895 αποτελούσε την ουσιαστική αναγνώριση της σημαντικής προσφοράς του, ενώ παράλληλα, αρχικά τουλάχιστον, διασφάλιζε οικονομικά την κατάστασή του. Όταν μετά το θάνατό του, δημοσιεύτηκαν στο σύνολό τους οι πανεπιστημιακές παραδόσεις του, επαινέθηκαν ως μία από τις πιο γοητευτικές και πρωτότυπες παρουσιάσεις της αγγλικής λογοτεχνίας. Στην ίδια την Αγγλία μάλιστα θεωρήθηκαν έργο ξεχωριστής σημασίας.

Παράλληλα ωστόσο συνέχισε και στο Τόκυο την προσπάθειά του ν' ανιχνεύσει σε ό,τι συνιστούσε τη νέα κοινωνική πραγματικότητα την επιβίωση στοιχείων της Παλαιάς Ιαπωνίας, ενώ όλο και πιο πολύ επιχειρούσε να κατανοήσει τα ουσιαστικά διακυβεύματα της νέας πορείας που ακολουθούσε η χώρα της οποίας ήταν ήδη πολίτης: Ο Γιακούμο Κοϊζούμι είχε πάρει, δηλαδή, οριστικά τη θέση του Λευκάδιου Χερν, με τη μοίρα όμως να μοιάζει ότι θέλει να τού παίξει ακόμη ένα παιχνίδι, καθώς η δυσχερής οικονομική κατάσταση στην οποία βρέθηκε η οικογένεια μετά την παραίτησή του από το Πανεπιστήμιο, το Μάρτιο του 1903, τον ωθούσαν να δεχτεί τις προτάσεις που του είχαν γίνει για τη θέση λέκτορα, τόσο από το Cornel University όσο και από το University of London.

Ο πρόωρος θάνατός του στις 19 Σεπτεμβρίου του 1904, τα ματαίωσε όλα αυτά, αφήνοντας για πάντα το Λευκάδιο Χερν στο χώμα της χώρας που έζησε τα πιο δημιουργικά χρόνια της σύντομης ζωής του. Ένα απ' τα τελευταία κείμενά του (Survivals), περιέχει τη σύνοψη ίσως της γοητείας που άσκησε επάνω του η Ιαπωνία, γοητεία που στα μάτια των συγχρόνών του έμοιαζε αρχαϊκή και άρα ήταν η γοητεία του κόσμου που δεν γίνεται να ξαναβρούμε «...αν δεν αισθάνεσαι την ομορφιά αυτής της αρχαϊκής ζωής είναι σαν ν' αποδείχνεις στον εαυτό σου ότι είσαι ανίκανος να αισθανθείς την οποιαδήποτε ομορφιά. Ακόμη κι ο ελληνικός κόσμος, για τον οποίον οι λόγιοι και οι ποιητές μας εκφράζουν τόσον ενθουσιασμό, θα πρέπει από πολλές απόψεις να ήταν ένας τέτοιος κόσμος, κόσμος που την καθημερινή πνευματική ύπαρξη κανένα σύγχρονο μυαλό δεν μπορεί να συμμεριστεί».

Θα 'θελα να τελειώσω, ως συνοπτική, ουσιαστική όμως, αξιολόγηση της σπουδαιότητας των κειμένων του Λευκάδιου Χερν για την Ιαπωνία, με το ακόλουθο απόσπασμα από το επιμνημόσυνο κείμενο του ποιητή Γιόνε Ναγκούσι, λίγες μέρες μετά την κηδεία του Χερν: «...Αληθινά ήταν ένα λεπτεπίλεπτο και εύθραυστο ιαπωνικό βάζο, παλιό όσο κι κόσμος, όμορφο σαν μπουμπούκι κερασιάς. Αλλοίμονο! Το πανέμορφο βάζο έσπασε. Δεν είναι πια ανάμεσά μας. Σίγουρα θάταν καλύτερα να είχαμε χάσει δύο τρία αντιτορπιλικά μας στο Πορτ Άρθουρ, παρά που χάσαμε το Λευκάδιο Χερν».

Ευχαριστώ